Home Lezen en schrijven De onbekende Ander

De onbekende Ander

0

De gewone normale man, waarover premier Rutte het vaak heeft: wie is dat? Jos Palm probeert daar in De gewone man een antwoord op te geven. In Wat wij weten vraagt Arthur Umbgrove zich af wat hij eigenlijk weet van de vluchtelingen die in Nederland aankomen. Beide boeken nodigen uit tot nadenken en discussie. Een dubbelrecensie.

Tekst Tineke Kalk | IJopener

In het verspreidingsgebied van IJopener worden diverse woonprojecten voor statushouders opgezet. Naast bewoners die zich als vrijwilliger aanmelden om bij deze projecten te helpen, zijn er bewoners die sceptisch of zelfs afwerend staan tegenover de komst van deze mensen. Sommigen menen dat ze terug naar hun eigen land moeten, weer anderen vinden het juist een schande dat we niet alle vluchtelingen opnemen, of ze nu vluchten voor geweld of voor armoede.

Vreemdelingen confronteren ons met onszelf

Voorbij zwart-wit
In Wat wij weten kiest schrijver Arthur Umbgrove geen partij, maar probeert de nuance te zoeken. Hij ontdekt dat de komst van de vluchtelingen ons naar onszelf leert te kijken. De rode draad van zijn boek wordt gevormd door ervaringen met ‘zijn’ vluchtelingen. Hiervoor introduceert Umbgrove zowel enkele fictieve als anonieme personages. Een voorbeeld van die eerste is Claire, rechter in vreemdelingenzaken. Een voorbeeld van die tweede wordt geleverd door een werknemer bij de IND, die klaagt over het systeem dat mensen op de vlucht voor geweld en oorlog wel opvangt, maar mensen die arm zijn en honger lijden niet. De tweedeling die in het systeem zit, geeft mensen een vals gevoel van controle, aangezien heel veel mensen niet zijn uit te zetten, denk aan uit Afrikaanse landen afkomstige personen. Het verhaal van de naamloze IND’er laat ook zien dat niet elke vluchteling een weerloos slachtoffer is van een onbetrouwbare overheid. Er bestaan evenzeer gewelddadige, onbetrouwbare en criminele vluchtelingen met daar tegenover een eindeloos meebuigende, softe overheid.

Arthur Umbgrove, Wat wij weten. Amsterdam: Uitgeverij Querido, 2017. 320 blz., € 18,99.

Wat wij niét weten
Umbgrove confronteert ons met de vraag wat wij níet weten van de vluchtelingen waarmee wij in contact komen ofwel onze gedachten over hebben. Hoe kan het bijvoorbeeld dat Arthurs vluchteling Sharif, een ondernemende en innemende jongeman uit Damascus, beweert dat IS en Al Qaida door Amerika gemaakt zijn?

En dan het fictieve stel Job en Willemijn dat zich verheugt op een gezellig Midden-Oostenavondje met twee jongemannen uit Syrië. Willemijn heeft de hele dag in de keuken gestaan om een Syrische maaltijd te koken. Als Job eindelijk aan de beurt is bij de Koepelgevangenis om ‘zijn’ twee vluchtelingen op te halen, wordt hij geconfronteerd met twee mannen van Afrikaanse komaf. Wat er verder die avond gebeurt, de voortdurende miscommunicatie, zou hilarisch zijn als het niet zo diep tragisch was.

Ook maken we kennis met een gewone man, Henk. Hij is buschauffeur en vader van een dochter die mishandeld is door haar Noord-Afrikaanse partner. Henk noch zijn dochter zijn racisten of akelige mensen, maar deze ervaring met de schoonzoon en echtgenoot verandert hun houding tegenover vluchtelingen. De situaties die Umbgrove beschrijft geven aanleiding tot nadere beschouwing en discussie.

Jos Palm, De gewone man, een kleine mensheid geschiedenis. Amsterdam: Atlas Contact, 2017. 344 blz., € 19,99.

Brood, spelen en stemrecht
Volgens historicus Jos Palm is het goed ons in de geschiedenis van de gewone man te verdiepen, willen wij bijvoorbeeld begrijpen waar het onbehagen en de onvrede van iemand als Henk en zijn dochter vandaan komen.

De gewone man vertelt de geschiedenis van de mens vanaf de vroege Oudheid tot aan het heden, vanaf het moment dat hij rechtop kan lopen totdat hij thuis op de bank kan zitten. Hij toont hem als slaaf, horige, arbeider en kleine sappelaar. We leven met hem mee op de slagvelden van Waterloo en Verdun. Palm laat zien hoe de gewone man zich liet misleiden door Napoleon, Hitler en Stalin, en ook hoe hij uiteindelijk het meest gaat verwachten van de democratie. Brood, spelen en stemrecht, en af en toe een extra pilsje of complimentje: dat is voldoende.

Dat zowel Wat wij weten als De gewone man toegankelijk zijn geschreven, heeft er ongetwijfeld mee te maken dat de beide heren weten hoe ze een verhaal over het voetlicht moeten brengen: Jos Palm is radiojournalist bij Onvoltooid Verleden Tijd van de VPRO, Arthur Umbgrove trad op als cabaretier.