Home Dapperbuurt Expositie over deportaties en razzia’s om geschiedenis samen te verwerken

Expositie over deportaties en razzia’s om geschiedenis samen te verwerken

1
Ook stadsdeelvoorzitter Maarten Poorter was een van de sprekers bij de opening van de expositie.

Een zonnige dinsdagmiddag met een koel briesje. Op het Oosterspoorplein komen mensen bijeen voor de opening van een expositie over deportaties en razzia’s. De opkomst is groot.

Lewis Daniels | Foto’s Eddy Ellert

Na het welkomstwoord van Wilfried van Hal, voorzitter van de Stichting Buurtmuseum Indische Buurt, citeert Rogier Schravendeel een tekst uit ‘Herinneringen aan en rondom de Funenkerk’ die beschrijft hoe joden vanaf het Muiderpoort Station op mensonterende wijze als vee naar Westerbork worden vervoerd. Het is de aanleiding voor deze expositie.

Schravendeel hoopt dat de geschiedenis in Oost zo van iedereen wordt en ons verbroedert. Verhalen genoeg. Maar geen eenheid of gezamenlijke herinnering. Nog altijd is lang niet duidelijk wat precies is gebeurd in Oost tijdens de bezettingsjaren. Overlevenden van de oorlog en concentratiekampen zwegen het onderwerp vaak dood. Mogelijk komt er meer duidelijkheid door alle losse verhalen met elkaar te verbinden.

Tentoonstelling om geschiedenis met elkaar te verbinden en samen te verwerken

Rutger Hamelynck, directeur representatie van de NS zet zich in voor samenwerking tussen het vervoersbedrijf en joodse organisaties. Door het verleden is dat in het begin niet altijd makkelijk. Tijdens de Tweede Wereldoorlog betalen de nazi’s de spoorwegmaatschappij veel geld voor de transporten. Het bedrijf legt de spoorlijn naar Westerbork aan. Het is onduidelijk of de spoorwegen weten waar ze aan meewerken. De deuren van de door de nazi’s volgeladen vrachtwagons zijn altijd gesloten. Zeker is dat Nederlandse machinisten tussen 1940 en 1945 niet in Duitsland hebben gereden. Vanaf de grens namen Duitse machinisten het transport over.

Het vervoersbedrijf lijdt ook schade door hun werkzaamheden voor de nazi’s. Werken voor het spoor is erg gevaarlijk in de oorlog. Treinen zijn vaak doelwit van bombardementen door de geallieerden. Het verzet saboteert de rails om de bezetter te frustreren. Na de oorlog moeten de spoorwegen opnieuw worden opgebouwd. In de jaren vijftig wordt een algemene schadevergoeding betaald. Voor veel mensen gaat dat niet ver genoeg. Ze zijn nog altijd verontwaardigd dat het bedrijf nooit formeel heeft geprotesteerd tegen het schrikbewind van de nazi’s.

NS stelt ruimte beschikbaar  om de herinneringen aan de gruweldaden van de nazi’s levend te houden.

De NS zelf staat liefst zo min mogelijk stil bij het verleden. Vanaf 2002 verandert dat langzaam. Voor het Muiderpoort Station wordt een gedenkbank geplaatst. Op 3 oktober, precies zestig jaar na de eerste transporten vanaf dit station, onthult toenmalig burgemeester Job Cohen het monument. In november 2018 wordt bekend dat de NS, net als de Franse spoorwegen al eerder deden, schadevergoedingen aan slachtoffers en hun nabestaanden gaat betalen.

Op 5 maart 2019 opent Stichting Buurtmuseum Indische Buurt een tijdelijke expositie over de deportaties in het Muiderpoort Station. De NS heeft ruimte beschikbaar gesteld om de herinneringen aan de gruweldaden van de nazi’s levend te houden. Ruim elfduizend Amsterdammers zijn vanaf dit station op transport gezet. Ook Lous Steenhuis, een van de weinigen die het concentratiekamp heeft overleefd. Als klein kind wordt zij, gescheiden van haar ouders, naar diverse concentratiekampen gebracht. Uiteindelijk bevrijden de Russen haar in Theresienstadt. En haar knuffeldier. Die heeft ze nog steeds en reist mee naar alle toespraken die ze houdt. Ook vandaag.

Lege stoelen…

Tijdens de toespraken voor de opening gaat het leven door. Mensen gaan de fietsenstalling in en uit. Treinen rijden af en aan. De catering van de NS deelt gratis koffie rond. Als alle sprekers aan het woord zijn geweest wordt de expositie geopend. Het is een etalage met daarin een wandgrote foto van opeengepakte mensen. Daarvoor een rij lege stoelen. Het zijn de mensen die hiervandaan naar concentratiekampen werden gebracht. Hun stoelen blijven leeg achter.

‘Zonet zag ik weer voor mij hoe mijn grootouders vanaf dit station op transport zijn gezet’, vertelt Sara de Vries na afloop in het nabijgelegen Mirror Centre, waar voor bezoekers van de opening een bijeenkomst is om na te praten. ‘Dat was op 5 april 1943. Elf dagen later zijn ze vergast. Die data zitten vastgenageld in mijn hoofd. Net als sommige beelden. Soms verschijnen die spontaan. Toen ik Sobibór bezocht zag ik mijn grootouders in de rij voor de gaskamer staan. Dat kon natuurlijk niet, maar het beeld was levensecht.’

Een man schuift aan. ‘Het was een intrieste, absurde, niet te bevatten tijd die levens verwoestte en families voorgoed uit elkaar rukte.’ Hij kijkt somber voor zich uit. ‘Het was veel te laat, maar gelukkig hield de oorlog op, anders waren wij er nu niet geweest. Vooral die lege stoelen op de expositie herinneren mij daaraan.’ De bezettingsjaren waren afschuwelijk, maar soms minder zwart-wit dan het lijkt. ‘Mijn grootmoeder was net als ik joods, maar haar neef zat bij de ss. Toch bleven ze bevriend en liepen ze samen door de stad.’ De man heeft het er, net als veel mensen in deze situatie, nog steeds moeilijk mee dat iemand in zijn familie voor de nazi’s streed. Een bekend voorbeeld is wijlen Harry Mulisch. Hij had een Duits-Joodse moeder en een Oostenrijks-Hongaarse vader die collaboreerde met de nazi’s. Mulisch en zijn moeder danken hier hun leven aan. De oorlog is altijd in hem gebleven.

Mensen zoals Sara de Vries, liggen nog altijd wakker van de deportaties vanaf het Muiderpoort Station. De expositie is vooral bedoeld om bij te dragen aan het verwerken van hun gevoelens zonder de gitzwarte bladzijden uit de geschiedenis te vergeten.

1 REACTIE

  1. Beste meneer Daniels, mijn compliment voor dit artikel. Echter, wil ik het volgende opmerken: Voor de transporten van en naar Westerbork die de NS had uitgevoerd werden rekeningen ingediend bij de Duitse bezetter. De NS diende per Joods persoon een rekening in. Deze rekeningen werden betaald met geroofde gelden uit in beslag genomen Joodse vermogens.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here