Home Overzicht Gezocht: een passende samenleving

Gezocht: een passende samenleving

0
Annemiek Onstenk bij winkelcentrum Brazilië voor Albert Heijn, een bedrijf dat werk maakt van en voor mensen met een beperking.

Voor mensen met een psychische aandoening is deelname aan de arbeidsmarkt niet vanzelfsprekend. Daarom wijdt journalist Annemiek Onstenk een nieuwe uitgave van haar magazine Qracht 500 aan deze kwetsbare groep. Honderd geportretteerden doen een appel op de maatschappij om hun problematiek serieus te nemen.

Tekst Simone Slotboom | Foto Marcel de Cnock | IJopener

Journalist Annemiek Onstenk is opgeleid als socioloog en staat voor maatschappelijk betrokken en kritisch schrijven, in de eerste plaats over armoede en psychische problematiek. In 2014 verscheen magazine Qracht 500 over armoede in Nederland, als tegenhanger van Quote 500. Een particulier initiatief van Onstenk, bedoeld om degenen die in armoede leven voor het voetlicht te brengen. Dit keer geeft zij mensen met een psychiatrische aandoening een stem en gezicht. De focus ligt op werk en participatie.

‘Je kunt van mij 200% inzet krijgen, maar wel parttime’

Honderd portretten
In haar appartement in het Oostelijk Havengebied liggen de drukproeven op tafel. In anderhalf jaar tekende Onstenk honderd portretten op uit het hele land, geen sinecure. Door de gevoeligheid van het onderwerp, was niet iedereen bereid onder eigen naam mee te werken. In Onstenks eigen buurt gaf bijvoorbeeld Mentrum Sporenburg uit privacy-overwegingen geen toestemming bewoners te benaderen. De vestiging Oost in de Domselaerstraat wel. Daar sprak Onstenk met vier cliënten. Het inloophuis van het Leger des Heils op de Zeeburgerdijk vond cliënten te kwetsbaar om bloot te stellen aan een interview.

‘Mensen met psychiatrische problematiek willen soms anoniem blijven. Kwetsbaarheid is geen aanbeveling, dus komen zij liever niet in de openbaarheid met hun problemen’, licht Onstenk toe. Vanwege de gevoeligheid verschijnen de interviews alleen in druk en niet, zoals bij de armoedeportretten, ook online op de website van Qracht 500. Des te meer reden overigens om het magazine te kopen. Qrachtmeetings en Qrachtiviteiten over psychische problematiek volgen in de loop van het nieuwe jaar.

De eerdere editie van Qracht 500 over armoede

Kracht in Qracht
De persoonlijke verhalen bezorgden Onstenk vaak kippenvel omdat de geïnterviewden zo onverwacht sterk in het leven staan. Dat de interviews zoveel moed en power laten zien, past natuurlijk prachtig bij de naam Qracht. Al selecteerde Onstenk daar niet op. Het criterium voor deelname was puur: wie wil meedoen, mag dat. Al vindt ze het zeker bijzonder om te zien hoe groot de veerkracht bij deze groep mensen is. En hoe ze kernachtig de essentie van hun dilemma weten te treffen. Al bladerend door de proeven, leest ze een aantal pakkende uitspraken voor: ‘Je kunt van mij 200% inzet krijgen, maar wel parttime.’ ‘Depressie betekent niet dat je gek bent.’ ‘Als je je verschuilt achter autisme, kijkt de maatschappij anders naar je.’ ‘Soms is de ziekte een extra kwaliteit.’

Niet alleen sprak Onstenk mensen met psychische problematiek zelf, maar ook andere betrokkenen, zoals werkgevers, het UWV, een jobcoach, een sociaal ondernemer en De Normaalste Zaak, een netwerk van kleine en grote werkgevers dat zich hard maakt voor arbeidsparticipatie van mensen met een arbeidsbeperking.

Redelijk bescheiden
Een arbeidsmarkt waarin iedereen die kan en wil werken welkom is, is ook Onstenks ideaal. ‘Uitkeringsinstanties, gemeentes, politici en vakbonden kunnen er samen voor zorgen dat deze psychisch kwetsbare groep mensen naar vermogen betaald en onbetaald werk kan doen. Creëer een passende maatschappij in plaats van mensen in de mal van de maatschappij te passen. Een groot deel wil graag werken, maar aangepast, vooral in tijd. Met zo min mogelijk stress en werkdruk. Maar we leven in een tijd waarin hoge eisen gesteld worden aan werknemers en overbelasting de norm is. Ook geestelijk gezonde mensen hebben hier last van. De maatschappij en bedrijven veroorzaken overigens ook zelf psychische klachten. Kijk hoeveel mentaal gezonde en vaak nog jonge mensen uitvallen met een burn-out. Mensen met een psychiatrisch ziektebeeld zijn extra kwetsbaar. Door werksituaties kan bijvoorbeeld een psychose getriggerd worden. Wat deze groep mensen vraagt van de maatschappij is redelijk bescheiden.’

‘Soms is de ziekte een extra kwaliteit’

Beperking ook een pré
‘Werkgevers hebben een tekort aan personeel en toch staan mensen met een psychisch probleem vaak aan de zijlijn. Veelal professionals, maar met een kwetsbaarheid’, zegt Onstenk. De categorie psychisch omvat een enorm scala aan aandoeningen, van vormen van autisme tot schizofrenie, depressie, borderline, bipolaire stoornis of Post-Traumatisch Stress Syndroom (PTSS). Daarnaast zijn er grote verschillen in de mate van beperking. De stoornissen zijn spectrum-breed te classificeren: van heel licht tot zeer ernstig en van alles ertussenin. Onstenk concentreert zich voor Qracht op ernstige psychische problematiek.

‘Maar ook deze mensen kunnen en willen werken’, stelt ze. ‘Er zijn genoeg mensen die ernstig depressief zijn en toch een baan hebben. Vaak is hun beperking ook een pré. Dat klinkt tegenstrijdig, maar het is gewoon de keerzijde van dezelfde munt. Een manisch-depressieve patiënt heeft bijvoorbeeld ook tomeloze energie. En een autist bijzondere gaven.’

Psychisch ziek is gewoon ziek
‘Talent blijft dus liggen en dit komt met name door vooroordelen. Zo zouden mensen met een psychisch-sociale beperking niet productief zijn, vaak te laat komen of veel ziek zijn. Het is puur onwetendheid’, stelt Onstenk. ‘Stigmatisering is het grootste probleem. En stigma en zelfstigma versterken elkaar. Patiënten stigmatiseren zichzelf namelijk ook. Vandaar dat ze vaak liever niet uitkomen voor hun problematiek, maar deze geheim houden voor hun omgeving.’

‘Als je je verschuilt achter autisme, kijkt de maatschappij anders naar je’

Schrijnend vindt Onstenk hoe vaak het voorkomt dat iemand een vrije dag opneemt om naar de psychiater te gaan, zodat de reden voor absentie onopgemerkt blijft voor de werkgever en collega’s. De angst om op hun aandoening afgerekend te worden is duidelijk groot. ‘Deze mensen leren weliswaar leven met hun beperking, maar leven er ook een leven lang mee. Vaak is medicatie nodig om het ziektebeeld onder controle te houden. Met bijbehorende controleafspraken. Psychisch ziek is gewoon ziek, en zo zou het ook gezien en behandeld moeten worden. Een psychose bijvoorbeeld kan eenmalig zijn, maar behoeft wel zorg om een nieuwe psychose te voorkomen.’

Anders denken
‘Dat er anders gedacht moet worden over psychische problematiek en werk, is allang bekend. De wil is er, op papier. En plannen voor arbeidsparticipatie liggen klaar. Al in 2013 is in een sociaal akkoord van overheid, werkgevers en vakbonden afgesproken dat er tot 2025 125.000 extra banen voor mensen met een arbeidsbeperking bijkomen. Omdat werkgevers geen onderscheid maken tussen beperkingen, is lastig te zeggen hoeveel banen er voor mensen met een fysieke, verstandelijke of psychische beperking zijn bijgekomen. De overheid levert 25.000 nieuwe plekken, de marktsector de overige 100.000. Maar hoe verloopt dat proces?

‘Bij de werkgevers gaat het de goede kant op, maar bij de overheid niet’, vat Onstenk de stand van zaken samen. ‘Albert Heijn is een mooi voorbeeld van een werkgever die mensen met een psychische kwetsbaarheid in dienst neemt. Zij krijgen een buddy toegewezen die een oogje in het zeil houdt en op wie de medewerker zelf een beroep kan doen als het even niet gaat. Alleen de buddy en de leidinggevende zijn ervan op de hoogte wat de precieze beperking is. Albert Heijn wil een inclusief bedrijf zijn en dus niemand op voorhand uit- of buitensluiten. Landelijk heeft Ahold 1700 mensen met een arbeidsbeperking in dienst onder wie ook mensen met een psychische kwetsbaarheid. Het kan dus wel’, aldus Onstenk.

‘Depressie betekent niet dat je gek bent’

Vakbond blijft stil
Eén ding moet Onstenk nog van het hart. Opvallend afwezig in de nieuwe Qracht 500 is de vakbond. Zowel de FNV als het CNV doet niet mee in het magazine, al heeft Onstenk nadrukkelijk om participatie verzocht. Dat kan vrij eenvoudig: middels het afnemen van exemplaren van het tijdschrift, door een artikel in het blad of het plaatsen van een advertentie. Maar het blijft stil aan de kant van de bonden. Onstenk krijgt zelfs geen woordvoerder te spreken of commentaar op haar verzoek. ‘Zeer teleurstellend’, zegt ze, ‘want zonder ondersteuning lukt het niet.’ Gelukkig heeft ze wel steun uit andere hoeken en rolt de nieuwe Qracht 500 vóór de kerst van de pers. Met op de glossy cover een prachtige foto van een van de geïnterviewden: een kunstenares uit Amsterdam-Noord.

Via het Centraal Boekhuis is het magazine te bestellen bij elke boekhandel. Verder online bij bol.com, op de site van uitgever Tobi Vroegh of de website van Qracht 500 zelf. Bij boekhandels Pampus en Bruna in het Oostelijk Havengebied zal het tijdschrift vast ook fysiek in de schappen liggen, net als de voorgaande editie. ‘Voor zeven euro ligt Qracht 500 onder de kerstboom’, zo besluit Onstenk krachtig. Of beter gezegd: Qrachtig.

www.qracht500.nl
www.tobivroegh.nl

Laat een reactie achter

Please enter your comment!
Please enter your name here