Home Kunst Historische muurreclames hersteld

Historische muurreclames hersteld

0

‘Fresco’s van de middenstand’ worden ze wel genoemd. Op blinde muren zijn soms nog vage resten te onderscheiden van historische gevelreclames, met typerende oude lettersoorten of een wijzend handje. Je krijgt er een warm nostalgisch gevoel bij. In heel Amsterdam zijn er al tientallen gerestaureerd. In Oost werden recent twee prachtige autoreclames onthuld.

Door Hansje Galesloot | Beeld Jo Haen

Historische muurreclames in Oost

Aflevering 1

Alle afleveringen

Geschilderde muurreclames werden vooral toegepast in de eerste helft van de vorige eeuw. Grote merken als Heineken en Miss Blanche maakten hiervan gebruik, maar meestal waren gevelreclames een uiting van lokale winkels en bedrijfjes. Zo is aan het Beukenplein in 2013 een aanprijzing voor ‘prima rund, kalfs en varkensvleesch’ in ere hersteld. De naam van de winkelier wordt niet genoemd, maar in dit hoekpand heeft zo’n tachtig jaar lang een slagerij gezeten.

Op een winderige dag in augustus sta ik samen met Edward Schenk en Marc Stegeman te kijken naar de net onthulde reclames voor REO- en Minerva-Automobielen op de hoek van de Weesperzijde en de Blasiusstraat. Het is aan hun inspanningen te danken dat deze fraaie reclames zijn teruggekeerd. De eigenaar van het pand met de blinde zijgevel (Blasiusstraat 4) gaf een bescheiden bijdrage in de restauratiekosten, maar het grootste deel van het budget kwam van stadsdeel Oost en van de eigenaar van het buurpand Weesperzijde 41. De restauratie is uitgevoerd op basis van een foto, want de teksten waren geheel weggesleten.

80 reclames in Oost
Schenk en Stegeman vormen samen met nog twee andere enthousiastelingen de Werkgroep Historische Gevelreclames Amsterdam (WHGA), die er hard aan trekt om historische muurreclames te laten restaureren. De werkgroep heeft ruim tien jaar geleden een inventarisatie gemaakt van alle verbleekte reclames in heel Amsterdam die het oppoetsen waard waren. In Oost waren dat er zo’n tachtig. ‘Toen althans waren ze zichtbaar, maar nu niet altijd meer,’ zegt Schenk.

Oost loopt niet voorop als het gaat om het herstellen van reclames. In het Centrum zijn er zo’n 20 gerestaureerd, in Oud-West zelfs 30 à 35 dankzij een genereus stadsdeel dat het belang hiervan inzag. In 2012 verscheen een fraai boekje met een wandelroute langs muurreclames en tegeltableaus in Oud-West.

Zo ver is het in Oost nog lang niet. Hier is het aantal teruggekeerde muurreclames op de vingers van één hand te tellen. Een fraaie is nog de reclame voor kruidenier Van Deudekom op de hoek van de Van ’t Hofflaan en de Pasteurstraat. Daar heeft de WHGA overigens geen bemoeienis mee gehad. De tekst zat lang verscholen onder een reclamebord en bleek nog in redelijk goede staat, toen de huidige exploitant van het pand besloot het bord te verwijderen.

Auto’s voor de rijken
Het aardige van historische gevelreclames is dat vergeten bedrijfsgeschiedenissen weer in het vizier komen. De beide autoreclames op de muur aan de Blasiusstraat dateren uit 1927. Minerva was een in 1904 gestart Antwerps automerk van de Nederlandse motorenbouwer Sylvain de Jong. De auto was luxueus en relatief geluidsarm. Leden van koningshuizen, filmsterrren en ondernemers zoals Henry Ford (die zelf toen al Fordjes produceerde) lieten zich er graag in zien. De toptijd lag in de jaren 1920, Minerva had toen zesduizend werknemers. In 1934 ging de fabriek failliet, toen de vraag naar luxe auto’s door de economische crisis instortte. Datzelfde lot trof het Amerikaanse luxe automerk REO, dat vanaf 1905 geproduceerd werd.

Waarom stonden deze buitenlandse automerken hier nu samen op de gevel? De verklaring schuilt in de Amsterdamsche Rijtuig Maatschappij, die ook in de gevelreclame voorkomt. Dit was een groot taxibedrijf, begonnen met paardentaxi’s, maar later overgeschakeld naar benzine-auto’s. Daarnaast was de ARM importeur van tal van buitenlandse automerken, waaronder Minerva en REO. In de jaren twintig liep de verkoop van auto’s steeds beter. Op deze blinde muur, als reclamevlak verhuurd door Reclame Bureau Holland, had je niet alleen goed zicht vanaf de destijds druk bereden Weesperzijde, maar ook vanaf de brug over de Amstel. Een prima plek dus voor twee prestigieuze automerken.

Historische gevelreclame

Half elf Blookertijd
De WHGA heeft nu nog geld in voorraad voor één restauratie in Oost. Dat wordt wellicht het opverven van de verbleekte naam van Elektrogroothandel Max Goudeket aan de Weesperzijde (waarover meer in een volgende aflevering van deze serie).

‘In heel Amsterdam doen we een paar projecten per jaar,’ vertelt Stegeman. ‘Meer is niet haalbaar, we hebben er nu al bijna een dagtaak aan. Per reclame is er veel werk te verzetten. Je moet de eigenaar aan je kant krijgen, je moet de zaak financieel rondbreien en dan zijn er allerlei historische details die nagezocht moeten worden, bijvoorbeeld welke kleuren oorspronkelijk gebruikt zijn. Het komt ook nogal eens voor dat meerdere lagen muurreclames te onderscheiden zijn uit verschillende periodes, dan moet je kiezen welke je gaat restaureren.’

Merkwaardigerwijs is er in heel Oost geen reclame voor Blooker Cacao meer te vinden, terwijl dit toch een beroemd bedrijf was op de Omval. Van het zogeheten Blookerhuisje is een replica teruggekeerd tussen alle kantoortorens, waarin nu een café zit. Maar vreemd genoeg vergat men daarbij de karakteristieke muurreclame die altijd vanuit de trein te zien was: ‘Half elf Blookertijd’. Zou daar nog een mouw aan te passen zijn.

Heb je ideeën voor te herstellen gevelreclames in Oost, neem dan contact op met de WHGA  amsterdam@gevelreclames.nl.