Home Gemist Hoogbouw Sluisbuurt norm voor latere nieuwbouwwijken?

Hoogbouw Sluisbuurt norm voor latere nieuwbouwwijken?

De een noemde het on-Amsterdams, de ander sprak van een aanslag op het open IJ. Van horizonvervuiling tot architectengeilheid: het is slechts een greep uit de kritiek die er de afgelopen jaren was op het stedenbouwkundige plan voor de Sluisbuurt. Alle kritiek ten spijt stemde de gemeenteraad op 28 november echter in met het nieuwe bestemmingsplan. Daarmee nam de gemeente Amsterdam het besluit om op de Noordwestelijke punt van het Zeeburgereiland een woonwijk met een hoge dichtheid te bouwen.

Tekst Eelco Hiemstra

Gelegen aan de Oranjesluizen, op de plek waar Binnen-IJ, Buiten-IJ en het Amsterdam-Rijnkanaal bij elkaar komen, worden in de Sluisbuurt de komende jaren 5.500 woningen gebouwd. Daarvan wordt 30 procent in hoogbouw van 30 meter en hoger gerealiseerd. Gepland zijn in totaal 25 torens van 30 tot 125 meter waarvan 5 in de hoogste categorie: hoger dan 80 meter. Daarmee is de maximale bouwhoogte van de Sluisbuurt hoger dan die van de Zuidas maar is de gemiddelde bouwhoogte door de variatie lager. Hoogste punt van de stad blijft de Rembrandttoren die zonder mast 135 meter hoog is, nauwelijks hoger dan de hoogste torens in de Sluisbuurt.

Meer bewoners per vierkante meter
Met de keuze voor een gevarieerde wijk met ruimte voor hoogbouw zet de gemeente Amsterdam in op verdichting. Dit betekent dat de beschikbare oppervlakte voor de bouw van nieuwe woningen binnen de stadsgrenzen intensiever wordt gebruikt: er worden meer bewoners gehuisvest per vierkante meter op het maaiveld. Op deze wijze is er binnen en rondom de woonwijk meer openbare ruimte en is er meer plaats voor plantsoenen, parken en ander groen. Volgens de ontwerpers draagt dit niet alleen bij aan de verblijfskwaliteit op straatniveau maar maakt het de wijk ook klimaatbestendig.

Het straatprofiel van de Sluisbuurt blijft ondanks de hoogbouw zeer Amsterdams, 70 procent van de woningen wordt tot 20 meter hoog. De woontorens worden slank en komen verspreid over de wijk op de lagere onderbouw zo’n 3 tot 4 meter van de straat te staan. De torens zijn daardoor niet opdringerig aanwezig in het straatbeeld en zullen volgens de gemeente voor de wandelaar geen windhinder opleveren.

Stevig debat
Het nu goedgekeurde bestemmingsplan was de afgelopen jaren onderwerp van een stevig debat. Het oorspronkelijke plan werd na een eerste inspraakronde in 2017 al eens bijgesteld. De gemeente besloot na die inspraak het totale aantal torens terug te brengen van 28 naar 25 en de maximale hoogte te beperken tot 125 meter, 18 meter lager dan oorspronkelijk gepland.

Daarmee verstomde de kritiek op het plan allerminst. Op 25 november, slechts enkele dagen voordat de gemeenteraad stemde over het bestemmingsplan, schetste oud-politica Saar Boerlage in Het Parool nog een doemscenario als dat van de Bijlmer. Volgens haar is de gemeente te veel gefixeerd op het snel bouwen van woningen. Met haar kritiek sloot ze zich aan bij de tegenstanders van het nu goedgekeurde stedenbouwkundige plan voor de Sluisbuurt.

Soeters en Uytenhaak
De voornaamste tegenstanders van de plannen, architecten Sjoerd Soeters en Rudy Uytenhaak, hadden vooral kritiek op de hoogbouw. Volgens hen is hoogbouw niet de beste manier om op een klein oppervlak veel woningen te bouwen. Uytenhaak, die als hoogleraar onderzoek deed naar bouwen in hoge dichtheden, stelt dat woontorens zijn als een avocado met een dikke pit. Voor liften, trappenhuizen, gangen en constructies is veel ruimte nodig. Hierdoor wordt de netto beschikbare woonoppervlakte negatief beïnvloed. Boven de 70 meter is er volgens Uytenhaak bijna alleen nog maar pit en geen vruchtvlees meer. Ook zijn torens duur, boven de zesde verdieping gaan de bouwkosten snel omhoog. Bovendien is het volgens Uytenhaak onmogelijk om met torens goede en samenhangende buurten te bouwen en zijn torens slecht voor de veiligheid en sociale cohesie omdat de bewoners daarvan weinig verbinding hebben met de straat.

Architect en stedenbouwkundige Soeters, ontwerper van onder meer het naastgelegen Java-eiland, maakte een alternatief ontwerp voor de Sluisbuurt. In dit ontwerp realiseerde hij in blokken met maximaal zes verdiepingen in totaal 5.500 woningen. In Soeters’ Sluisbuurt worden die blokken aan grachten gebouwd en zijn er binnenhoven waar kinderen veilig kunnen spelen. In de Sluisbuurt zoals deze nu gerealiseerd gaat worden, verwacht Soeters veel ruimtes die straat noch plein zijn en gebouwen zonder voor- en achterkant. Wind en lange schaduwen van hoge torens zullen volgens hem de de onherbergzaamheid verder versterken.

In NRC noemt hij het plan ‘geïnspireerd door de verkeerde esthetiek en door een soort prestigezucht die niet past bij onze samenleving’. De tegenstanders vrezen bovendien dat het ontwerp van de Sluisbuurt de norm wordt voor latere nieuwbouwwijken.

Voorstanders
Niet alleen de tegenstanders van de plannen roerden zich, ook de voorstanders lieten zich horen. In een bijdrage aan Het Parool op 14 april 2017 waarschuwden een aantal jonge architecten en stedenbouwers dat het debat over de Sluisbuurt gedegradeerd was tot een simplistisch voor of tegen hoogbouw. Zij zagen in het alternatief van Sjoerd Soeters juist bewezen dat traditionele ontwerpen met blokken tot zeven woonlagen juist niet beter zijn voor locaties als die van de Sluisbuurt. In het stedenbouwkundige plan voor de Sluisbuurt zien zij betere kansen voor duurzaamheid door meer groen waardoor meer infiltratie, een betere temperatuurcontrole, meer openbare ruimte en minder functiescheiding. De dichtheid van de bebouwing is volgens hen juist een randvoorwaarde voor een levendige plint, de bedrijvigheid in de gebouwen op straatniveau is gebaat bij de nabije aanwezigheid van veel bewoners.

Juridisch adviseur ruimtelijke ordening Sibrand Gratama is ook positief over de plannen voor de Sluisbuurt. In zijn opiniestuk in Het Parool van 19 oktober van dit jaar betoogt hij dat dat de groei van de stad en het behoud van groen samengaan. ‘We moeten nu structureel kiezen voor verdere verdichting en vergroening in stedelijk gebied. Wie echt landelijk wil wonen heeft keuze genoeg in bestaande dorpen waar de leegstand oploopt.’ In de hogere dichtheid van de bebouwing ziet hij meer draagvlak voor nabije voorzieningen en functiemenging op kleine schaal, dit zal volgens hem leiden tot minder eenzaamheid en sociale onveiligheid. Daarnaast ziet hij bij het bouwen in hoge dichtheden meer kansen voor hoogwaardig openbaar vervoer, fietsgebruik, modernisering van afvalverwijdering en kansen voor de transitie naar elektrisch vervoer.

Fietsbuurt
In de loop van 2019 begint de gemeente met de aanleg van de eerste infrastructuur waarna in 2020 de eerste kavels uitgegeven kunnen worden. Dan kan de bouw van de eerste woningen beginnen en later dat jaar kunnen de eerste bewoners en ondernemers zich in de wijk vestigen.

De Sluisbuurt wordt een echte fietsbuurt. Voor de verbinding met het centrum van de stad is een fietsbrug naar Sporenburg gepland. Voor de auto is weinig ruimte en deze wordt zoveel mogelijk ondergronds geparkeerd. Door de grootschaligheid van de plannen is er veel ruimte voor innovatie in duurzaamheid zoals een ondergronds afvalsysteem.

Grootschalige voorzieningen
Door de keuze voor hoogbouw is er meer ruimte voor voorzieningen op de grond. Behalve pleinen en plantsoenen gaat het hierbij ook om grootschalige voorzieningen. Zo is er onder meer een zwembad direct aan het IJ gepland. Dit waterbassin is onderdeel van een intern grachtensysteem dat dient om het regenwater vertraagd uit de wijk af te voeren. Langs de Zuider IJdijk wordt een park aangelegd met een recreatief padenstelsel. Dit padenstelsel vormt een ecologische verbindingszone tussen Muiden en Waterland. Op de kop van het eiland, bij de Oranjesluizen, wordt een plein met een ‘metropolitane uitstraling’ gerealiseerd.

Van de te bouwen woningen zal 40 procent in de sociale huursector gerealiseerd worden, 35 procent betreft middeldure huur en 25 procent zal bestaan uit duurdere huur- en koopwoningen. De ontwikkeling gaat in fasen en de Sluisbuurt zal binnen 10 tot 15 jaar zijn voltooid. Met de Sluisbuurt is Amsterdam dan een blikvanger rijker die tot in de verre omtrek te zien zal zijn en van waaruit vanaf de publiek toegankelijke bovenste verdiepingen van de drie hoogste torens een spectaculair uitzicht over de stad en de omgeving gegarandeerd is.

1 REACTIE

  1. De Sluisbuurt wordt een echte fietsbuurt. > Op deze locatie is een autobuurt heel geschikt. Maar het bestuur gaat fietsgebruik doordrukken, opzettelijk ten koste van autogebruik (niet en en). Het zal ze lelijk opbreken.
    Voor de verbinding met het centrum van de stad is een fietsbrug naar Sporenburg gepland. > Dit is te kort samengevat, want deze brug is net zo onzeker als de fietsbrug naar Noord.

Laat een reactie achter

Please enter your comment!
Please enter your name here