Home Gemist Op zoek naar een buurtgod

Op zoek naar een buurtgod

Kerstmis komt er weer aan. Reden voor de IJopener om het geestelijk leven in de buurt te inventariseren. Afgezien van enkele grote moskeeën waarbinnen het geloof bloeit, lijkt de ontkerkelijking allesoverheersend te zijn. Maar schijn bedriegt: er zijn nog een paar christelijke voorposten die stand houden.

Tekst Joost van der Vaart | Foto Marcel de Cnock | IJopener

De wind brengt ijl klokgelui met zich mee. Bewoners in het zuiden van het Oostelijk Havengebied of het noorden van de Indische Buurt kunnen het negen uur horen slaan. Het is zondagochtend. Luiden straks de klokken om gelovigen ter kerke te manen? Voor het seculiere Oostelijk Havengebied zou dat bijzonder zijn. En in de Indische Buurt spoeden velen zich wel naar een godshuis, maar dat is doorgaans de moskee. En daar luidt geen klok. Nee, het zijn geen kerkklokken die hier de uren slaan. ’t Is het eenzame torenklokje van de voormalige kantine aan de Veemarkt, tussen Cruquiusweg en Nieuwe Vaart. Het houdt als overblijfsel uit een voorbije tijd de illusie in stand dat de klok hier beiert ter ere van een christelijke god.

Wie zegt dat er buiten de kerk ook veel religie is,
relativeert daarmee de afbrokkeling van het geloof

Meer dan een droombeeld is dat niet. In het Oostelijk Havengebied zijn geen kerken. En ook geen moskeeën. Wat niet betekent dat er alleen ongelovigen wonen. ‘God is terug in Amsterdam’, kopte Het Parool laatst. De krant constateerde stellig dat in deze ‘kosmopolitische wereldstad’ religie met een opmars bezig is.

Drukbezocht
Met Kerstmis in zicht, het feest waarmee christenen de geboorte van Jezus vieren – ‘de Zoon van God’ – gaat de IJopener op zoek naar geestelijk leven in het verspreidingsgebied van het buurtmagazine. Om meteen duidelijk te zijn: in sommige delen van de wijken waarin de IJopener verschijnt – Indische Buurt, Oostelijk Havengebied en IJburg – is religie nadrukkelijker aanwezig dan in andere. Althans uiterlijk. In de Indische Buurt bijvoorbeeld zijn twee drukbezochte moskeeën die veel gelovigen aan zich weten te binden. Als je hier vroom moslim bent, ga je naar de Nasr-moskee in de Celebesstraat (Marokkaans) of de Ulu Camii aan de Zeeburgerdijk (Turks).

De geestelijk leiders van deze gebedshuizen slagen er op de een of andere manier in de islam springlevend te laten lijken. Levender, door de massale toeloop, dan het christendom in de buurtkerken. Net als elders in Nederland is het aantal belijdend christenen hier sterk gedaald. Kerken sloten of kregen andere functies. Bekendste voorbeeld is de rooms-katholieke koepelkerk Gerardus Majella aan het Ambonplein, die in 1926 is gewijd en nog geen zeven decennia later wegens afnemend bezoek moest worden verkocht. Sinds 2012 is de kerk in gebruik als oefenruimte en concertzaal van het Nederlands Philharmonisch Orkest en het Nederlands Kamerorkest.

De NedPhO-Koepel, zoals de kerk nu heet, noemt zichzelf een ‘muzikale hotspot’. Het kan er tijdens uitvoeringen druk zijn, misschien wel net zo druk als in de hoogmis toen het rooms-katholicisme hier nog heerste. Maar de teloorgang daarvan is een feit. Schrale troost: muziek wordt door sommigen als een soort religie ervaren. Zeker als Bach op het programma staat. Is deze vorm van spiritualiteit buiten de kerk te vergelijken met wat er vroeger in de Gerardus Majella gebeurde? Theoloog des Vaderlands Stefan Paas stelde het laatst zo: ‘Wie zegt dat er buiten de kerk ook veel religie is, relativeert daarmee de afbrokkeling van het geloof. Terwijl ik zeg: buiten de instituties vind je wel mensen die zich spiritueel noemen, maar je vindt er weinig christendom.’

Bescheiden resultaat
Op zoek dus naar echte joods-christelijke wortels in de buurt. Zonder de pretentie van volledigheid: het resultaat van de zoektocht is bescheiden. Synagoges zijn hier niet. In de Indische Buurt (Javastraat) is ondanks alle secularisering nog wel de hervormde Elthetokerk te vinden. Krap bij kas maar actief en best geliefd, zelfs onder jongeren. Kersverse dominee is Martijn van Laar, voorheen predikant in het Rotterdamse Delfshaven. De Eltheto heeft interessante inwoning van de Arabisch protestantse kerk onder leiding van dominee Emad Thabet. Hij is door de Presbyterian Church of Egypt uitgezonden naar Nederland. Hier, in de Javastraat en gesteund door de protestantse kerk, werkt hij aan de opbouw van een Arabisch sprekende christelijke gemeente. Ook het rooms-katholicisme houdt in de Indische Buurt dapper stand, zij het sterk gedecimeerd. De grote Gerardus Majella mag dan dicht zijn, z’n kleinere broer is open en bevindt zich in de Lombokstraat. Het kerkje hoort bij de ABG-parochie, waarvan ook de Anna-Bonifatiuskerk (Oosterparkbuurt) deel uitmaakt. Verder is aan de Borneostraat, in een voormalige katholieke noodkerk, de Universele Kerk van Gods Rijk te vinden, een Pinkstergemeente uit Brazilië en in dat land populair. Een stuk meer oostwaarts is er dan nog de kerk op IJburg, Binnenwaai geheten. Onderdeel van de Protestantse Kerk Amsterdam en gevestigd aan het Ed Pelsterpark.

De kerken in deze buurten zijn, zo lijkt het, van gevestigde orde veranderd in pioniers. Het geloof in een christelijke god ligt hier goeddeels braak. Voor religieuze wegbereiders is er juist dan misschien wel wat te winnen. Op de website van de Binnenwaai op IJburg meldt voorganger Alexander Noordijk: ‘Als kerk zijn wij een gemeenschap die Gods liefde gestalte wil geven op dit prachtige eiland. Ons hart ligt bij het inspireren en verbinden van mensen met elkaar en met de levende, liefhebbende God.’ Een passende overweging voor de donkere dagen. Fijn/gezegend/zalig Kerstfeest.

Laat een reactie achter

Please enter your comment!
Please enter your name here