Home Groen Van groente naar groen: 100 jaar Bond van Volkstuinders

Van groente naar groen: 100 jaar Bond van Volkstuinders

0
Samenwerken bij nieuwe beplanting Nieuwe Levenskracht.

De toekomst van tuinpark Amstelglorie is nog steeds onzeker door de bouwplannen van de gemeente. Al eerder in de geschiedenis hebben aanleg van rijkswegen, bebouwing met huizen of prestigeobjecten ervoor gezorgd dat tuinen uit Oost moesten verhuizen, hun gebied zagen inkrimpen of helemaal zijn verdwenen. De expositie ‘Volkstuinen in Amsterdam’ in het Stadsarchief geeft inzicht in de geschiedenis van dit groene cultureel erfgoed.

Door Anna ten Bruggencate

Als gevolg van de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) werd de toestand van de toch al in miserabele omstandigheden levende arme bevolking, zo slecht dat gezocht werd naar een oplossing voor het voedselprobleem. Het gemeentebestuur van Amsterdam besloot om gemeentegrond beschikbaar te stellen zodat mensen uit de arbeidersklasse hun eigen groente konden verbouwen. Omdat er behoefte was aan een organisatievorm, ontstond in 1917 de Bond van Volkstuinders.

Eerste tuinpark al in 1910
In Amsterdam-Oost was veel gemeentegrond dat gebruikt kon worden voor tuinparken. Het eerste tuinenpark in Oost was al in 1910 ingericht aan de Polderweg: Tuinwijck. Dit waren in eerste instantie ‘nutstuinen’, voortgekomen uit de acties van de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen. Men had volop vrijheid in de beplanting, maar een tiende deel moest gereserveerd blijven voor bloemen en sierplanten. De tuinen waren niet zo groot: tien bij tien meter met vaak een klein huisje erop. Toen de grond aan de Polderweg een andere bestemming kreeg, moesten de tuinders verhuizen. De nieuwe locatie was langs de Oosterringdijk. De tuinen daar waren wel drie keer zo groot. Begin zeventiger jaren zorgden gemeentelijke plannen ervoor dat de Tuinwijckers opnieuw moesten vertrekken. Tuinwijck heeft tegenwoordig een mooie locatie in Amsterdam-Noord.

Klein Dantzig
Ook de tuinenparken Linneaus (verhuisd naar Driemond) en De Molukken (opgeheven) zijn uit Oost verdwenen. In Amsterdam-Oost zijn nu nog drie tuinenparken over: Klein Dantzig (naast Park Frankendael) een dagrecreatief park  waar je niet mag slapen, en de parken Nieuwe Levenskracht (achter Park de Meer) en Amstelgorie (bij de Utrechtse brug), waar je mag overnachten van 1 april tot 1 oktober. Vanaf 1921 kon tuinenpark Klein-Dantzig (voorheen Volkstuinencomplex III) zich vestigen op een nieuw terrein langs de Ringdijk. Dit was het gebied van de voormalige hofstede Klein Dantzig aan de Ringdijk. Lange tijd konden de tuinders daar ongestoord werken; pas na de Tweede Wereldoorlog kwam er verandering in omdat het gedeelte tussen Ringdijk en Kamerlingh Onneslaan bestemd werd voor huizenbouw.

Huisraad
Op initiatief van de grote voorvechter van volkstuinen Jan Vroegop, werd in 1933 tuinenpark Nieuwe Levenskracht opgericht. De tuinen zouden alleen bevolkt worden door werkelozen die hier door het bezigzijn met tuinieren, weer ‘nieuwe levenskracht’ konden opdoen. Van begin af aan gingen de tuinders zomers wonen op de tuin; ze moesten dan wel hun hele huisraad meenemen want er was geen geld om dat dubbel aan te schaffen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden Joodse tuinders door de Duitsers afgevoerd en alle huisjes afgebroken. Zoals bij alle tuinparken, stond er geen boom meer na 1945 en waren de tuinen een ravage.

Toekomst Amstelglorie onzeker
Een van de grootste parken van Amsterdam is Amstelglorie dat in de punt van Amsterdam-Oost is gesitueerd. Het werd pas in 1953 opgericht, ook weer door Jan Vroegop. Eerst lag het ver van de bebouwde kom en moesten de tuinders via een pontje over de Amstel om de tuin te bereiken. Plannen van de gemeente om het gebied van Amstelglorie te gaan bebouwen na 2020 zijn nog steeds niet van de baan.

Oases in de stad
Het tuinieren is van noodzaak langzaam overgegaan in plezier-tuinieren. Het verenigingsleven zoals dat vroeger bestond met muziekkorpsen, toneelgezelschappen en sportactiviteiten is ook veranderd. Anno 2017 zijn er naast de traditionele Sinterklaas-, Kerst- en Paasfeesten ook educatieve activiteiten, kunstroutes en voor iedereen toegankelijke cursussen zoals natuurlijk tuinieren, bijenhouden, kennis van kruiden en biodiversiteit. Via allerlei activiteiten wordt letterlijk ‘het hek opengezet’ voor een geïnteresseerd publiek. Bij de huidige tuinders is er meer bewustwording over de waarde van het groen in de stad, de bijzondere betekenis van de volkstuinen en de wens hun groene oase te willen delen met inwoners van Amsterdam.

Tentoonstelling en boekje
Het archief van de Bond van Volkstuinders is ondergebracht in het Stadsarchief. Hierin zitten bijzondere documenten, foto’s en brieven van tuinders. De tentoonstelling ‘Volkstuinen in Amsterdam’ (22 juni – 3 september 2017) is hiervan een presentatie. Tegelijkertijd verschijnt het boekje ‘Groene vingers in Amsterdam. 100 jaar Bond van Volkstuinders’ geschreven door journalist Trudy Admiraal.

Meer informatie op
www.tuinparktuinwijck.nl | www.kleindantzig.nl | www.tuinparknieuwelevenskracht.nl | www.amstelglorie.nl