Amsterdam viert 751ste verjaardag met bijzonder historisch document en feestelijke publieksdag

Amsterdam wordt 751 jaar. Hoewel de officiële verjaardag op dinsdag 27 oktober valt, begint het feest al op zondag 25 oktober. Het Stadsarchief aan de Vijzelstraat opent die middag zijn deuren voor een programma waarin de geschiedenis van de stad en het Amsterdam van vandaag samenkomen. Hoogtepunt is de zeldzame vertoning van het Tolprivilege uit 1275, het document waaraan Amsterdam zijn officiële geboortedatum ontleent.

Redactie

Het is een bescheiden stuk perkament, maar voor Amsterdam heeft het een uitzonderlijke betekenis. Op 27 oktober 1275 verleende graaf Floris V de inwoners van Amsterdam een bijzonder voorrecht: zij hoefden binnen zijn graafschap geen tol meer te betalen voor het vervoer van hun goederen. Het document waarin dat werd vastgelegd, staat bekend als het Tolprivilege. Het is bovendien de oudste bewaard gebleven schriftelijke vermelding van Amsterdam.

Daarmee geldt 27 oktober 1275 als de officiële geboortedatum van de stad. Niet omdat Amsterdam toen plotseling ontstond – er woonden al eerder mensen langs de Amstel – maar omdat de nederzetting op die dag voor het eerst in een bewaard gebleven document wordt genoemd.

Ruim zeven eeuwen later is Amsterdam uitgegroeid tot een internationale metropool. Maar het perkament dat herinnert aan het bescheiden begin van de stad, wordt nog altijd zorgvuldig bewaard.

Een zeldzame ontmoeting met het verleden

Het originele Tolprivilege is bijzonder kwetsbaar. Licht en wisselingen in temperatuur kunnen het eeuwenoude document beschadigen. Daarom wordt het slechts bij uitzondering aan het publiek getoond.

Ter gelegenheid van de 751ste verjaardag haalt het Stadsarchief het historische document opnieuw tevoorschijn. Op zondag 25 oktober is het van 12.30 tot 17.00 uur te bewonderen in de Schatkamer van het monumentale gebouw De Bazel. Ook op de officiële verjaardag, dinsdag 27 oktober, kunnen bezoekers het document bekijken, dan van 10.00 tot 17.00 uur.

Naast het origineel ligt een voelexemplaar, waardoor je het document ook op een andere manier kunt ervaren. De toegang is gratis.

Ellen Brudet spreekt verjaardagswens uit

De feestelijke onthulling wordt zondag om 12.30 uur verzorgd door Ellen Brudet, oprichter van Colourful Goodies. Zij spreekt daarbij een verjaardagswens uit.

Brudet zet zich al jaren in voor speelgoed waarin kinderen met verschillende achtergronden zichzelf kunnen herkennen. Met Colourful Goodies wil zij een alternatief bieden voor het vaak eenzijdige beeld dat jarenlang in speelgoedwinkels overheerste. Dat juist zij dit jaar de verjaardagswens uitspreekt, legt een verbinding tussen het historische Amsterdam en de diverse stad van vandaag.

Het archief van Colourful Goodies kreeg afgelopen zomer een plaats in de collectie van het Stadsarchief. Daarmee wordt ook deze relatief jonge geschiedenis onderdeel van het collectieve geheugen van Amsterdam. In hetzelfde verjaardagsweekend opent bovendien een nieuwe speelgoed- en poppenwinkel van Colourful Goodies aan de Zeedijk.

Hoe een kleine handelsplaats uitgroeide tot een stad

De verjaardag biedt ook gelegenheid om verder terug te kijken dan de bekende jaartallen. Want hoe zag Amsterdam eruit toen de stad nog maar een kleine handelsnederzetting was? Wie woonden en werkten er, en hoe verdienden zij hun brood?

Bouwhistoricus en hoogleraar Gabri van Tussenbroek neemt bezoekers om 13.00 uur mee naar het Amsterdam van de late vijftiende eeuw. Centraal staat Reyer Dircxz, een jonge koopman die tussen 1485 en 1490 zijn handelsactiviteiten nauwkeurig bijhield. Zijn kasboek, dat in het Stadsarchief wordt bewaard, geeft een zeldzaam inkijkje in het dagelijkse leven van een Amsterdamse handelaar. Het vertelt niet alleen over goederen en geld, maar ook over zakelijke relaties, onzekerheden en de risico’s van het koopmansbestaan.

Juist dergelijke persoonlijke documenten maken de geschiedenis tastbaar. Achter het grote verhaal van de opkomst van Amsterdam als handelsstad schuilen immers duizenden individuele levens. De lezing, met als titel De onzekere wereld van Reyer Dircxz. Fortuin en rampspoed van een Hollandse koopman 1485-1490, begint om 13.00 uur op het Bodeplein, op de tweede verdieping.

Amsterdam door de ogen van vroegere kunstenaars

Ook de manier waarop Amsterdam door de eeuwen heen werd afgebeeld, krijgt aandacht. Om 15.00 uur vertelt conservator Erik Schmitz over de vroegste stadsgezichten. Al in de late middeleeuwen en aan het begin van de zeventiende eeuw probeerden kunstenaars het karakter van Amsterdam vast te leggen.

Maar wat lieten zij zien? Welke gebouwen en plekken vonden zij belangrijk genoeg om af te beelden? En in hoeverre gaven die voorstellingen een getrouw beeld van de stad? De lezing vormt een opmaat naar de tentoonstelling Meesterwerk Amsterdam, de stad verbeeld in de 17de eeuw.

Kinderen maken hun eigen pop

Niet alleen geschiedenisliefhebbers komen aan hun trekken. Voor gezinnen met jonge kinderen organiseert Colourful Goodies om 14.00 uur de gratis workshop Maak je eigen mini-me! In het Archieflab duiken ouders en kinderen eerst in oude speelgoedcatalogi. Daarbij staat een verrassend actuele vraag centraal: welke kinderen waren vroeger zichtbaar in speelgoed en welke kinderen ontbraken?

Ellen Brudet vertelt over haar streven om speelgoed te maken waarin ieder kind zichzelf kan herkennen. Vervolgens gaan ze zelf aan het werk met stof, wol en andere materialen. Huidskleur, kapsel, kleding en persoonlijke details mogen allemaal worden aangepast. Zo maakt ieder kind een pop die op hem of haar lijkt, of juist een heel eigen fantasiefiguur wordt. De zelfgemaakte pop mag mee naar huis. De workshop is bedoeld voor kinderen vanaf vier jaar. Aanmelden is niet nodig.

Ook het gebouw vertelt een verhaal

Wie het Stadsarchief bezoekt, komt bovendien terecht in een van de opmerkelijkste gebouwen van de Amsterdamse binnenstad. Het monumentale pand staat bekend om zijn geometrische vormen, rijke decoraties en indrukwekkende interieur. Tijdens een rondleiding om 14.00 uur kun je meer ontdekken over de architectuur en de geschiedenis van het gebouw. Deelname kost 10 euro en vooraf reserveren is noodzakelijk.

Daarnaast zijn tijdens de publieksdag de presentaties Drag in Amsterdam in de centrale hal en Claim Your Space: Kewang in de Schatkamer te bekijken. In de filmzaal draait een speciaal programma waarvan de inhoud nog bekend wordt gemaakt.

Een stad die blijft veranderen

Met de viering van de 751ste verjaardag kijkt Amsterdam niet alleen terug op zijn ontstaan, maar ook naar de mensen die de stad vandaag vormgeven. Dat blijkt uit de combinatie van activiteiten: een middeleeuwse oorkonde naast een hedendaags speelgoedinitiatief, verhalen over vroegere kooplieden naast aandacht voor representatie en diversiteit.