Amsterdam wil in 2050 volledig aardgasvrij zijn. In verschillende nieuwbouwgebieden wordt al volop ervaring opgedaan met collectieve warmteoplossingen. Uit onderzoek van Ipsos I&O blijkt dat bewoners over het algemeen tevreden zijn over hun aardgasvrije systeem. Tegelijkertijd bestaat er behoefte aan meer duidelijkheid over de kosten en meer invloed op de manier waarop de warmtevoorziening wordt geregeld.
Redactie
Voor het onderzoek, uitgevoerd in opdracht van de gemeente, werden bewoners van vijf nieuwbouwgebieden bevraagd: Oosterdokseiland, Amstelkwartier, IJburg, Centrumeiland en Houthavens. De onderzoekers vergeleken verschillende collectieve systemen waarmee woningen zonder aardgas worden verwarmd.
De resultaten laten zien dat het draagvlak voor aardgasvrij wonen groot is. Een ruime meerderheid van de ondervraagde bewoners vindt het belangrijk dat woningen van het aardgas af gaan. De kritiek richt zich vooral op de uitvoering. Vooral de kosten, informatievoorziening en beperkte zeggenschap zorgen voor vragen en soms voor ontevredenheid.
Warmte werkt doorgaans goed
In de vijf gebieden zijn drie verschillende systemen onderzocht. Het gaat om een hogetemperatuur-warmtenet, een hogetemperatuur-warmtenet met koudelevering en een WKO-net met een lagetemperatuur-warmtenet.
Over het dagelijks functioneren zijn bewoners overwegend positief. Van de gebruikers is 54 procent tevreden over het hogetemperatuur-warmtenet. Bij een hogetemperatuur-warmtenet met koudelevering ligt dat aandeel op 58 procent. Bij het WKO-net is 51 procent tevreden.
Bewoners noemen vooral het comfort, de betrouwbaarheid en het gebruiksgemak als pluspunten. De woningen worden doorgaans goed en gelijkmatig verwarmd en bewoners hoeven weinig naar het systeem om te kijken. Ook over geluid, veiligheid en het ruimtegebruik zijn de ervaringen overwegend positief.
Amstelkwartier en IJburg
De ervaringen in Amstelkwartier en IJburg zijn onderdeel van een bredere ontwikkeling in Amsterdam. In deze relatief nieuwe stadsdelen zijn collectieve warmtevoorzieningen vanaf het begin meegenomen in de ontwikkeling van de woningen en de openbare ruimte.
Dat betekent echter niet dat bewoners geen vragen hebben. Juist omdat zij afhankelijk zijn van een collectieve voorziening, willen zij beter begrijpen hoe het systeem werkt en hoe de kosten tot stand komen.
Vooral de beperkte keuzevrijheid wordt als een probleem ervaren. Bewoners kunnen doorgaans niet zelf een andere leverancier kiezen wanneer zij ontevreden zijn over de prijs of dienstverlening. Daardoor kan het gevoel ontstaan dat zij weinig invloed hebben op een voorziening die een belangrijk onderdeel van hun woning is.
Centrumeiland: warmte én koeling
Op Centrumeiland speelt naast verwarming ook de vraag naar verkoeling een rol. In woningen met koudelevering wordt tijdens warme periodes minder warmteoverlast ervaren. Toch blijkt uit het onderzoek dat koeling alleen niet altijd voldoende is.
Vooral goede zonwering blijkt belangrijk. Wanneer woningen veel zonnewarmte binnenkrijgen, kan vloerkoeling volgens bewoners een beperkt effect hebben. De ervaringen laten daarmee zien dat aardgasvrij wonen niet alleen gaat over het verwarmen van woningen, maar ook over het omgaan met steeds warmere zomers.
Oosterdokseiland als onderdeel van de omslag
Ook Oosterdokseiland behoort tot de onderzochte gebieden. Het gebied laat zien hoe collectieve warmte onderdeel is geworden van de ontwikkeling van nieuwe stedelijke woongebieden. Voor bewoners is het systeem vaak nauwelijks zichtbaar: de woning wordt verwarmd zonder dat daar een cv-ketel op aardgas voor nodig is.
Juist daardoor blijft voor veel bewoners onduidelijk wat er achter de schermen gebeurt. Het systeem wordt in de gesprekken soms omschreven als een ‘black box’. Bewoners weten dat de warmtevoorziening werkt, maar hebben minder zicht op de opbouw van de rekening, de werking van het systeem en de verantwoordelijkheden van de verschillende partijen.
Meer uitleg en zeggenschap gewenst
Volgens het onderzoek ligt daar een belangrijk verbeterpunt voor de gemeente en warmteaanbieders. Bewoners willen niet alleen dat de warmtevoorziening goed werkt, maar ook dat zij begrijpen waarvoor ze betalen en waar ze terechtkunnen met vragen of klachten.
De discussie over aardgasvrij wonen gaat daarmee niet alleen over techniek. Vertrouwen, transparantie en zeggenschap blijken minstens zo belangrijk. De meerderheid van de onderzochte bewoners staat positief tegenover aardgasvrij wonen, maar verwacht daarbij wel een betrouwbare en begrijpelijke dienstverlening.
Voor Amsterdam ligt daar een belangrijke les. Met het oog op de ambitie om de stad in 2050 volledig aardgasvrij te maken, zullen steeds meer bewoners met collectieve warmte te maken krijgen. De ervaringen uit onder meer Amstelkwartier, IJburg, Centrumeiland en Oosterdokseiland kunnen helpen om die overgang niet alleen technisch goed te organiseren, maar ook beter aan te laten sluiten bij de wensen van bewoners.
