In ‘De boekenkast van…’ vertellen buurtgenoten over hun boekenkast, over wat ze lezen en waarom. In deze aflevering Mijke Loeven (1965), directeur van het BIMHUIS, het vermaarde jazzpodium in Oost. Met uitzicht op het IJ geeft Mijke leestips om ter harte te nemen. En ze zet een vraagteken bij het verschijnsel boekenkast. ‘Wie doe je nu een plezier met zo’n boekenkast?’ Een gesprek over vijf urgente boeken.
Steven van Dijk
Mijke Loeven groeide op in Heinkenszand, in Zeeland. ‘Er was weinig te doen,’ vertelt ze in haar kantoor aan het IJ. Je had de bibliobus, die heb ik helemaal uitgelezen. Reve, Wolkers, alle Suskes en Wiskes, lekkere meisjesboeken, de Kameleon, Arendsoog. Alles wat los en vast zat. Als ik bij de Bibliobus alle boeken voor kinderen tussen de acht en de tien had gelezen, probeerde ik stiekem boeken tussen de tien en de twaalf mee te nemen. Het lag aan de bibliothecaris of dat mocht.’
Lerares
‘Toen ik als zeventienjarige naar de lerarenopleiding ging, had ik Reve en Mulisch al gelezen. Daarna werd het Bordewijk en Elsschot, Nescio. Titaantjes raakte me heel erg; die verhalen over die jongens die in de polder van alles deden. Ik kwam uit Zeeland en had enorm heimwee naar de natuur, dus ging ik in Amsterdam-Noord in mijn eentje door de velden lopen. ‘Ik lees nu meer internationale boeken,’ vertelt ze, ‘ook doordat ik nieuwsgierig ben naar wat er in de wereld gebeurt. Ik gaf ooit les aan hoogopgeleide vluchtelingen die goed Nederlands schrijven en lezen, maar die niet goed Nederlands durfden te praten, omdat ze bang zijn om fouten te maken. Er zit veel emotie in wanneer je in een nieuwe taal stapt,’ zegt ze. ‘In je eigen taal kun je in detail over dingen praten; in een andere taal kun je bijvoorbeeld moeilijk grapjes maken. Dat is ook wie je bént. Ik heb die worsteling veel gezien bij mensen. Kom je er ooit écht in, in een vreemde taal?’
Zingen
‘Ik wilde vanaf mijn zesde zingen, maar na vijf jaar lerarenopleiding durfde ik pas auditie te doen,’ vertelt ze. Van 1986 tot 1992 studeerde Mijke jazz-zang aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Ze was, naast onder meer jazz-zangeres, jarenlang directeur van Jazz International Rotterdam en het fringe-festival North Sea Round Town rondom het North Sea Jazz Festival. Sinds 1 september 2017 is e directeur-bestuurder van het BIMHUIS in Amsterdam.
Stapeltjes boeken
In haar kantoor staat geen boekenkast, thuis in Rotterdam heeft ze er ook geen. ‘Boeken zijn gebruiksvoorwerpen, ik geef ze door, dat vind ik een veel leukere manier om ermee om te gaan. Vroeger was een boekenkast een statussymbool. Ik bewaar stapeltjes boeken; het verzameld werk van Slauerhoff en boeken die me heel dierbaar zijn. Toen ik na mijn scheiding opnieuw kon beginnen, dacht ik: wat lekker, een huis zonder boekenkast. Wie doe je nu een plezier met zo’n boekenkast?’
Lijst
Voor de verslaggever heeft Mijke een lijst gemaakt met een aantal van haar favoriete boeken. De herinnerde soldaat (‘Fantastisch boek’) van Anjet Daanje is het enige Nederlandstalige boek dat erop staat. Bij nadere bestudering van de lijst blijkt in veel boeken een of andere vorm van migratie een rol te spelen.
Vijf boeken in vogelvlucht. In vogelvlucht neemt ze, aan de hand van aantekeningen, vijf favoriete boeken door.
‘Weg met Eddy Bellegueule van Edouard Louis was voor mij een baanbrekend boek. Het is weliswaar uit 2014, maar zó van nu. Het gaat over een jongen die zijn homoseksualiteit ontdekt en een enorm klassenverschil ervaart. In het hoogopgeleide studentenmilieu waar hij verkeert, wordt zijn homoseksualiteit geaccepteerd. Maar hij verliest daardoor zijn ouderlijk huis, een homofoob arbeidersmilieu in Noord-Frankrijk. Daaruit moet hij zich losmaken om te ontdekken wie hij is. Het is veel meer dan een coming-of-age; het gaat echt ook over die sociale klasse. Het is heel rauw geschreven met een beginscène die je nooit meer vergeet.’
Liefdesgeschiedenis in de black community
’Het tweede boek sluit daarbij aan,’ gaat Mijke onvermoeibaar verder: Amerikanah van Chimamanda Ngozi Adichie. Het gaat over een vrouw uit de hoge klasse in Nigeria die naar Amerika verhuist. Daar wordt ze als Afro-American gezien. Het is in de eerste plaats een liefdesgeschiedenis, maar het gaat ook over de black community, hoe het is om zwart te zijn in verschillende culturen. Ook de cultuur van het afrohaar, hoe dat verbonden is met de identiteit van zwarte vrouwen, is fascinerend. Vlechtjes of strepen, dat heeft allemaal een eigen betekenis. Het gaat erom hoe iemand zich wil manifesteren. De schrijver is feminist en ook bij dit boek had ik het gevoel dat het niet in een andere tijd geschreven had kunnen zijn. Immigratie en migratie gaat ook over migratie binnen een sociale klasse. Je probeert in een ander land iets op te bouwen, je loopt tegen discriminatie en vooroordelen op. Hoe vind je je weg daarin?’
Identiteit en transformatie
Net als in de genoemde boeken speelt ook in Grace, van Paul Lynch, het derde boek van Mijkes lijst, identiteit en transformatie een rol: ‘Een meisje van twaalf wordt aan het begin van het boek door haar moeder uit een lemen hutje gesleurd,’ vertelt Mijke. ‘Dan wordt haar haar afgeknipt en zegt die moeder: “ik heb geen eten voor je, je bent nu een jongetje, ga het maar doen.” Dan begint haar roadtrip door Ierland tijdens die hongersnood (1845), na het mislukken van de aardappeloogst. Hallucinerend,’ aldus Mijke, ‘want honger maakt ook dat je gaat hallucineren. Af en toe denk je: maakt ze dit nu echt mee of is dit een hallucinatie? Een fantastisch mooi boek. Niet vrolijk, maar het raakt je echt heel erg.’
Eenzaamheid en cultuurverschillen
Op dit moment leest Mijke De eenzaamheid van Sonja en Sannie over een aspirant-schrijfster en een journalist die, los van elkaar, in de Verenigde Staten hun weg zoeken. Terwijl ze worstelen met eenzaamheid en cultuurverschillen, smeden hun grootouders in India plannen voor een gearrangeerd huwelijk tussen hen. Ze wijzen dit aanbod af en besluiten onafhankelijk van elkaar terug te keren naar India, waar hun wegen alsnog kruisen. ‘Ik ben nog niet op de helft,’ aldus Mijke, ‘maar het leest wel fijn.’
Migratie, identiteit en transformatie
Toeval of niet: migratie, identiteit en transformatie spelen in de genoemde boeken een rol. ‘Als je directeur bent van het BIMHUIS, gaat het heel veel over diversiteit en inclusie,’ zegt Mijke. ‘Je moet je verhouden tot de samenleving, die verandert. Ik woon in Rotterdam-West, een cultureel-diverse samenleving, je ziet hoe snel die veranderingen gaan. Dat vind ik leuk, spannend en inspirerend. Het zijn lieve mensen, ze nemen dingen mee waardoor ook onze cultuur verandert. ‘Met de keuzes van mijn boeken wil ik blijven volgen wat er gebeurt in de wereld. Net als literatuur is ook muziek een verbeelding van wat er leeft in de wereld, maar muziek heeft niet per se een narratief. Dat maakt muziek zo mooi, dat je er makkelijk in kan stappen en dat je denkt: ja, dit is echt muziek van deze tijd, dit kan alleen maar nu gemaakt worden, ik voel dat het ergens over gaat. Dat heeft literatuur ook. Literatuur is natuurlijk een heel andere ervaring, dat doe je in je uppie. Maar door een boek voel je je ook verbonden met de wereld. Wij presenteren live muziek die je samen in een zaal beleeft. Dat is de vreugde van kunst,’ aldus Mijke, ‘dat je het met elkaar deelt en het er dan over gaat hebben met elkaar. Dat is er leuk en mooi aan, dat maakt mensen gelukkig. Er is zoveel ijzersterke kunst in de wereld, laten we elkaar inspireren met goede kunst en elkaar werk laten zien dat ertoe doet.’
Hartchirurg
Een ander favoriet boek, Momenten voor de eeuwigheid, heeft met migratie, identiteit en transformatie minder te maken. ‘Het gaat over een vrouwelijke hartchirurg van 90 in Parijs. Al haar vrienden zijn overleden. In korte, krachtige hoofdstukken blikt ze terug op haar leven, haar liefdes en haar keuzes. Het boek gaat over ouder worden, eenzaamheid en sterfelijkheid.’ Zo beschreef Mijke het boek. ‘Van oude mensen zie je alleen nog maar dat oude mens,’ licht ze op kantoor verder toe, ‘je ziet niet meer dat hele leven dat daaronder zit. Terwijl je zelf ouder wordt, verandert je kop, maar je denkt bij jezelf: ik ben zoveel meer dan die oude kop. Ik heb zoveel meegemaakt, plezier gehad, gekke dingen gedaan. Die oude vrouw uit Momenten voor de eeuwigheid kijkt heel fris naar het leven.’
‘Emigratie’ uit Zeeland
Een paar keer is Zeeland ter sprake gekomen. ‘Thuis werd veel gelezen,’ aldus Mijke, ‘ook door mijn moeder, die nog steeds in Zeeland woont. Ze is 85 en vertelde me laatst dat ze voor het eerst De avonden las, terwijl ze het verzamelde werk van Reve altijd in huis heeft gehad.’ Op het einde van het gesprek, nadat ze de verslaggever via haar favoriete boeken de halve wereld heeft laten zien, komt Mijke nog even terug op Zeeland. ‘Een prachtig land, maar er is niet zoveel te doen voor jonge mensen. Dus je moet er wel weg. Maar ik ben er afgelopen zondag nog geweest,’ vertelt ze haast vertederd, ‘Dan zit ik met mijn moeder aan de Westerschelde. Dat is zo mooi, de reflectie van het licht op het water, de leegte, de dijken en de polders, helemaal vlak. Zo mooi.’
