Boek van Week 43
‘De literatuur die leeft, voor mij, op dit moment, is Hélène Bessette, en niemand anders in Frankrijk,’ schreef niemand minder dan Marguerite Duras in 1964 in een stuk dat mensen aanmaande om het werk van de Franse schrijver op te pakken. Dankzij de vertaling die uitgeverij Oevers onlangs uitbracht van haar debuutroman Lili huilt, kunnen Nederlandstalige lezers dit advies eindelijk opvolgen.
De in 1918 in een buitenwijk van Parijs geboren Hélène Bessette publiceerde tussen 1953 en 1973 dertien romans. Ze won de Prix Cazes voor haar Lili huilt en werd ook met andere werken meermaals genomineerd voor literaire prijzen. Toch besloot Bessettes uitgever te stoppen met het uitgeven van haar werk nadat haar redacteur Raymond Queneau in 1976 was overleden. Pas na haar dood in 2000 werden de experimentele, grensverleggende romans van Bessette herontdekt en kreeg ze de erkenning en het brede lezerspubliek dat ze bij leven nooit heeft gehad.
Lili huilt draait om de beklemmende relatie tussen Lili en haar moeder Charlotte. Moeder Charlotte is controlerend en manipulatief. Ze zorgt ervoor dat haar dochter niet kan trouwen met haar geliefde. In plaats daarvan komt Lili terecht bij een man van wie ze niet echt houdt en die vervolgens ook nog wordt gedeporteerd naar Dachau. Al in de eerste zin van de roman wordt een mistroostige sfeer neergezet die de rest van het boek zal aanhouden:
‘Hellepoel, verdoemenis, wreedheid, leugens, verraad, bedrog, verdriet, breuk, moord, laster, ontrouw, ellende en dood, zegt de herder.’
Tegelijkertijd is er vanaf die eerste zin al een duidelijke speelsheid aanwezig in het taalgebruik van Bessette. De roman is sterk ritmisch en soms rijmend geschreven. Vrijwel elke zin wordt op een nieuwe regel geplaatst en vaak is er ook sprake van enjambement, een stijlfiguur die gewoonlijk vooral met poëzie wordt geassocieerd, waarbij een zin wordt afgebroken om op een nieuwe regel door te lopen. Door elementen van proza, poëzie en toneel te mengen, was Bessette een van de grondleggers van een genre dat de poëtische roman wordt genoemd.
‘Iedereen wist dat de oorlog was verklaard, een nieuw model oorlog, gedeponeerd model.
Iedereen wist dat iemand deportaties had bedacht, een nieuwe deportatie, gedeponeerd model.
En dodencel,
vernieuwd model;
en strafappèl,
huisvlijtmodel;
en kogels en granaten,
bedrijfsmodel met baten;
en in een rouwhemd waarin het azuur zwart was gemaakt,
verf en epauletten,
bekroond model zonder smetten,
een nieuwe god,
model zonder weerga
en zonder honoraria.
Liefdeloos.
Levenloos.
Iedereen wist het.’
Deze vrijheid in de taal brengt een zekere lichtheid in de roman en zorgt ervoor dat het boek, ondanks de grimmige sfeer en zware thematiek, een genot is om te lezen. Een absolute must-read voor liefhebbers van Marguerite Duras, Annie Ernaux en Georges Perec.
_____
Lili huilt is geschreven door
Hélène Bessette
Vertaald uit het Frans door
Martine Woudt en Gertrud Maes
Verschenen bij uitgeverij Oevers
Myrthe Prins is boekverkoper
bij Java Bookshop, Javastraat 145.
