In De boekenkast van… vertellen buurtbewoners over hun boekenkast, over wat ze lezen en waarom. Deze keer Geert Timmermans, stadsecoloog en auteur van Haring in het IJ, (1991), De eetbare stad, Gids voor wildplukkers: met recepten (2017) en (co)auteur van talloze publicaties en artikelen over de natuur. Ook na zijn pensionering is Geert vanuit zijn huis in Oost nog volop actief als ecoloog. ‘Stadsecoloog ben je tot je dood.’
Steven van Galen
Geert Timmermans is zeer bereisd en niet minder belezen, maar in zijn woonkamer is geen boek te bekennen. Of toch, bij nader inzien: een pop-up boek van Harry Potter waaruit, als je het openklapt, een model van slot Zwijnstein oprijst. En, in een mand naast de bank, het boek Ajax in 125 verhalen. Met zichtbaar plezier laat Geert beide boekjes zien. Uit zijn enorme verzameling boeken, verdeeld over de rest van het huis, zal hij daarna nog enkele van die bescheiden boekjes laten zien.
Citrusvruchten, het eerste kookboekje dat hij zelf kocht, en ‘Onkruid. Botanische wandelingen van E.W van Eeden’, uit 1886, dat Geert van zijn vader kreeg. Over bescheiden boekjes gesproken: het boek 50 jaar Meteoor, uit de tijd dat hij voetbalde bij De Meteoor uit Tutti-Frutti-dorp in Noord, heeft hij ook nog altijd. Geert Timmermans koestert ze allemaal: boeken uit zijn jeugd, boeken over voetbal, thrillers, kookboeken en talloze boeken over de natuur.
Kruipende dieren
De liefde van Geert Timmermans voor de natuur stamt uit zijn jeugd. ‘Het begon met belangstelling voor kruipende dieren’, vertelt hij. ‘Een broer van een vriendje had een terrarium. Dat leek me wel wat. Mijn ouders stonden er welwillend tegenover. Op de slaapkamer mocht er een worden gebouwd, later kwam er een hele grote in de tuin. Dan koop je daar boekjes over. Toen had je nog geen internet. Via de bibliotheek moest je kijken hoe anderen dat deden. Je wordt lid van een club waar je hoort hoe dat allemaal moet. En dan ontmoet je mensen die weer andere boeken hebben. Zo bouw je dat op.
`Waar ik ze allemaal laat, dat is wel een probleem’, zegt hij lachend. ‘Mijn vrouw en ik hebben allebei veel boeken. Eerst deden we alles in Billy’s, maar die zakten helemaal door. Daarom hebben we stellingkasten aangeschaft. In ons oude huis stonden ze allemaal beneden, maar hier wilden we ze uit zicht hebben.’
Onderzoek
Ondanks zijn pensionering is Geert Timmermans nog volop bezig met natuuronderzoek. ‘De natuur is een oneindige bron van verwondering, beleving’, vertelt Geert gedreven, ‘Er gebeurt van alles: klimaatverandering zie je de afgelopen dertig jaar gebeuren als je er een beetje oog voor hebt, gewoon in Amsterdam. Temperatuurverandering, er komen andere, nieuwe soorten. Dat alles is een eindeloze bron van inspiratie.’
Hij is net terug van een drieweekse reis door Suriname, waar hij, met andere deskundigen en geholpen door de Wayana’s (een inheemse stam), op zoek ging naar nieuwe soorten. Hij is verbonden aan tal van natuurclubs waarvoor hij artikelen en publicaties schrijft en redigeert. Hij geeft en organiseert talloze lezingen.
‘Als stadsecoloog was het mijn taak om de wetenschap in contact te brengen met gemeentelijke projecten. Daar hoort ook studentenonderzoek bij naar natuurfenomenen in de stad. Bijvoorbeeld: waarom zitten er geen mollen in het Vondelpark? Is isolatie de oorzaak of gebrek aan voedsel? Of onderzoek naar het verschil tussen inheemse en uitheemse planten. We doen ook onderzoek naar de waterkwaliteit en naar de drijfeilanden die we hebben aangelegd. Hoe functioneren die, wat gebeurt er op de eilanden en eronder? Die kennis, resultaten en adviezen worden dan aan de gemeente overgedragen.’
Studentenpresentatie
‘Vanmiddag hebben we een studentenpresentatie’, gaat Geert onvermoeibaar verder. ‘Daar zijn ook mijn ex-collega’s van de gemeente uitgenodigd om te luisteren, vragen te stellen en om een gesprek te starten over welke onderzoeken we nog meer zouden willen. We hebben onlangs bijvoorbeeld gekeken naar vogeltrek boven de stad, vooral als het donker is. Overdag weet je wel hoe die vogels trekken, maar ’s nachts doen ze dat heel anders. Via radar kan je dat in beeld brengen. Als je weet hoe die vogeltrek ’s nachts is, én je hebt ideeën over energietransitie, dan kan je bij plaatsing van windturbines rekening houden met die trekbanen. Of je kunt die windturbines slim maken, zodat ze met een eigen radartje kunnen zien of er een vlucht vogels aankomt. Als ze heel hoog vliegen, is er niks aan de hand, maar als ze laag vliegen, kunnen slimme turbines tijdig stoppen met draaien. Dit is een voorbeeld van een dialoog die ik heb gestart tussen beleidsmakers en onderzoekers. Dat is mijn rol; niet zelf onderzoek doen, maar ik weet wel op welke knop ik moet drukken en welke personen ik bij elkaar moet zetten. En geld regelen.’
Vergroening van de stad
Geert Timmermans is positief over de vergroening van Amsterdam zoals hij die gedurende zijn loopbaan als stadsecoloog heeft gezien. ‘Als je foto’s ziet uit de jaren tachtig van bijvoorbeeld de Pijp: helemaal volgeplempt met auto’s. Als je daar nu gaat kijken, is daar veel veranderd. Die tanker komt langzaam op koers, alleen zou er misschien een wat zwaardere motor achter kunnen. Ik laat dat ook vaak bij lezingen zien: de stad is aan het vergroenen, aan het verbossen. “Ja, maar er worden heel veel bomen gekapt,” zeggen de mensen dan. ”Ja, maar er worden ook heel veel bomen bij geplant, zeg ik dan.” En de auto gaat voor een deel de stad uit. Dat kan je gewoon zien op foto’s.’
Naar de bibliotheek
Na het onderhoudende college in de woonkamer is het tijd om de boekenkast op de eerste verdieping te bezichtigen, al is ‘bibliotheek’ een passender woord. Die beslaat zijn hele werkkamer. In de kamer ernaast is zijn vrouw Harma, landschapsarchitect, druk in de weer met een al even indrukwekkende verzameling boeken. Het duizelt de verslaggever soms als Geert beschrijft wat er zoal staat.
‘Dit is allemaal ‘natuur’, zegt hij op een wand wijzend. ‘En dit is reizen’, zegt hij over een ander deel van de kast. ‘Deze planken gaan over reptielen, deze over landschap, hieronder staan de wat hogere boeken. Dat zijn voornamelijk oude atlassen.’ Hij pakt even later een boek, Reptiles of the Guianas. ‘Voor mijn reis naar Suriname kocht ik dit boek. Dat neem ik niet mee, maar ik bereid me zo wel voor op de reis. Daarboven,’ zegt hij naar de bovenste planken wijzend, ‘daar staat literatuur: De graanrepubliek van Westerman, boeken van Geert Mak. Dit was de kast ‘Amsterdam,’ vervolgt hij, wijzend op een aantal andere planken. ‘Hieronder staan de stripboeken, dit zijn vogelboeken en dit hier is nu grofweg de kast ‘Amsterdam,’ zegt hij op weer een andere muur wijzend. Zijn blik glijdt over de duizenden ruggen. ‘Veel over vissen’, zegt hij, ‘de oude Verkade-albums van Jac. P. Thijsse, hier staan nog wat oude stripboeken op elkaar gestapeld.’
Systeem
‘Dit is het laatste boek waaraan ik zelf heb gewerkt‘, zegt hij dan trots, terwijl hij het boek tevoorschijn haalt. Het heet Biodivercity, leven in en rondom het water. Het is heel mooi vormgegeven. Aan de Wateratlas van Noord-Holland heb ik ook meegewerkt’, gaat hij verder, ‘en ook aan dit boek, Wild Amsterdam, heb ik meegeschreven. Hier staan oude atlassen,’ gaat hij verder, op een lage plank wijzend. ‘Wat ik ook leuk vind, zijn pop-up-boeken’, en hij wijst weer naar een paar andere planken. ‘Kortom,’ vult zijn vrouw Harma lachend aan, ‘Er zit systeem in.’
Atlassen en kaarten
Zijn boekenverzameling bevat ook veel atlassen en kaarten. ‘Atlassen laten niet alleen zien hoe de wereld er ooit uitzag, als je er twee naast elkaar legt, zie je ook veranderingen. En je ziet hoe dingen toen werden beschreven. Dat het oud is wat er op die kaarten staat, dat maakt mij niks uit. In Suriname waar ik laatst was, hing nog een kaart uit 1990, door Suriname zelf uitgegeven. Die ging over waar de volkeren wonen in Suriname. In de legenda staat dan nog gewoon het woord ‘bosnegers.’ Wij gebruiken dat al lang niet meer, maar het zegt wel iets over hoe landen zelf tegen hun eigen geschiedenis aankijken. Je ziet ook andere dingen dan het landschap, je ziet hoe men dacht, hoe mensen werden genoemd.’
Amsterdammer
Terug in de woonkamer, gevraagd naar een boek of schrijver die hij elke Amsterdammer zou aanraden, antwoordt hij zonder aarzelen: Geert Mak. ‘Zijn boeken vertellen iets over de geschiedenis, de stedenbouwkundige opbouw van de stad, over de samenstelling van de bevolking en de bewoners, over voor- en tegenspoed. En je leest dat de stad altijd onderdeel is geweest van migratie. Wat is nou ‘een Amsterdammer’?’ vraagt de geboren Amsterdammer zich retorisch af. ‘Wij zijn hier ook maar aan komen waaien. Is een Amsterdammer iemand die in de Jordaan woont? Of iemand die Amsterdams spreekt, of die een bepaalde humor heeft? Ik weet het niet.’
Na een uur, waarin Geert Timmermans een glimp liet zien van zijn fascinerende werk en leven, is het tijd om op te stappen. Hij moet snel naar ‘zijn’ studentenpresentatie.


