Boek van Week 48
Menig lezer die de jaren zeventig en tachtig heeft meegemaakt, kent de Catalaanse Montserrat Roig (1946-1991) als Spaanse journaliste en essayiste die het franqueisme en seksisme van haar tijd aan de kaak stelde. Ook haar directe en expressieve bijdragen aan de Catalaanse en Spaanse televisie zijn berucht – een indrukwekkende vrouw dus, aan wie ik maar al te graag een voorbeeld neem. Toch bleek het haar literaire werk te zijn dat mij het meest voor haar innam.
In het eerste deel van haar Barcelona-trilogie, genaamd Vaarwel Ramona, dat dit jaar pas vertaald is, weet zij de hedendaagse lezer door de geschiedenis van het franqueisme heen te loodsen terwijl deze, toen het boek verscheen in 1972 nog niet eens afgelopen was. Roig doet dit op intieme wijze door een vrouwelijke lijn van de familie Claret, wonend in het Barcelona van de 20e eeuw, te beschrijven. Via oma, moeder en dochter verhaalt het boek van het pre-franquestische Barcelona, de opkomst van de Republiek in de jaren dertig, en de onrustige jaren zestig en zeventig. Roig doet dit weliswaar niet in chronologische volgorde. Zij snijdt de drie perspectieven door elkaar heen waardoor de lezer de drie vrouwen leert kennen als zij even oud zijn, en om het nog ingewikkelder te maken, heten ze ook nog eens alle drie Ramona, ook wel Mundeta. Het is veelzeggend, omdat de roman naast het franqueisme, de rol van de vrouw thematiseert. En, helaas blijken de drie vrouwen voor de mannen in deze roman nogal inwisselbaar te zijn.
Gelukkig, weet Roig een veel rijker beeld van het drietal te schetsen. Via de interne monoloog leert de lezer niet alleen hun wel en wee kennen. Zij leert ook hun overeenkomsten kennen – ze zijn tenslotte familie. Alle drie zijn ze romantisch, dromerig en kritisch aangelegd. Anderzijds krijgt de lezer juist de verschillen te zien. Zo gaat de oudste Mundeta een verstandshuwelijk aan met de oudere Francisco, probeert de tweede Mundeta continu te ontkomen aan al haar tantes en hun praatjes over trouwen, en gaat de derde Mundeta niet alleen studeren, zij valt van haar geloof af.
Alle drie de dames worden via hun relaties met mannen geconfronteerd met de politieke ontwikkelingen en hun eigen onmacht. Zij hebben niet alleen hun handen vol aan de mannen op wie zij verliefd worden, zij worden juist door deze mannen actief buiten de politiek gehouden. Een politiek waarvan de lezer weet dat juist die hun leven continu beïnvloedt; een politieke situatie, die mij als jonge vrouw, helaas bevreemdend actueel voorkwam.
Voor de lezer van deze recensie die nu denkt: ‘zo’n beladen boek is niets voor mij.’ Geen zorgen, dezelfde interne monoloog en Roig’s vlotte stijl zijn enorm meeslepend. Zelden heb ik een boek gelezen dat zo overtuigend romantisch is. Met haar prachtige beschrijvingen van de Barcelonese straten en haar bewoners, brengt Roig een ode aan haar taal en haar stad. Het is juist doordat ik als lezer, verliefd werd op dit boek met haar lieflijke personages, dat het wrange van hun geschiedenis mij zo aan het hart gaat.
En wat betreft het net verschenen tweede deel van de trilogie, genaamd Kersentijd: daar begin ik vanavond aan!
_____
Vaarwel Ramona is geschreven door Monserrat Roig
Vertaald door Adri Boon
Verschenen bij uitgeverij Cossee
Lies Kelder is boekenadviseur bij IJburg Boeken, IJburglaan 561
