‘De aarde nu was woest en ledig.’ Met die woorden begint het Scheppingsverhaal, maar ze zijn evenzeer van toepassing op het Strandeiland van IJburg. De brug erheen is nog volop in aanbouw, betonplaten dienen als weg door het weidse landschap, dat aan een woestijn doet denken.
Steven van Galen | Foto’s Anja van Mil
Robert Hubers rijdt ons over de eindeloze vlakte naar ‘Onze Tuinen’, het biologische voedseltuinproject dat hij hier met Sanne van de Graaf letterlijk uit de grond heeft gestampt. In de verte ligt het Muiderslot; in het natuurgebied vóór ons broedt een zeearend-paar. Op deze bijzondere plek werden onlangs de eerste oogsten van Onze Tuinen binnengehaald, reden voor een bezoek.
In ’Onze Tuinen’, een kavel van 18 bij 50 meter met een twintigtal groentebedden en drie kleine kassen, teelt Robert, geholpen door een veertigtal huishoudens, biologische groenten. De deelnemers betalen een jaarlijkse bijdrage van 350 euro, in ruil waarvoor ze zo’n veertig weken per jaar groenten van de tuin mogen meenemen. Deelnemers worden daarnaast verwacht mee te helpen in de tuin. En ze krijgen les in tuinieren.
Samen oogsten, samen eten
Trots laat Robert zien waartoe die samenwerking inmiddels heeft geleid: tientallen keurige rijen groenten en gewassen, waaronder diverse kolen, radijs, uien, paksoi, pompoen. In de kassen groeien onder meer aubergines, augurken en tomaten. Op dinsdag en woensdag krijgen scholieren natuuronderricht in ‘De Basket’, het enige gebouw in de wijde omgeving. Daar komen ook de vrijwilligers van Onze Tuinen geregeld samen om te schuilen bij slecht weer of om samen de oogst in een maaltijd te verwerken en te nuttigen.
Groenverbinder
Eerder heeft Robert in zijn woning op Centrumeiland enthousiast verteld over zijn werk als ‘groenverbinder’ in zijn wijk. Door zijn achtergrond als landschapsarchitect weet hij veel van planten en bomen. Op vrijwillige basis heeft hij in zijn buurt inmiddels zo’n 35 mensen aan een geveltuin geholpen. ‘Ik heb folders in de bus gedaan. Dan blijkt dat veel mensen wel een geveltuin willen, maar ze weten niks van tuinieren’, vertelt hij. ‘Daarom adviseer ik hen over de planten. Zo mogelijk krijgen ze planten van mij die ik zelf heb gestekt. En ik help mensen bij het inrichten van hun geveltuin.’
Sociaal bindmiddel
Groen is niet alleen mooi en rustgevend, het is ook een uitstekend sociaal bindmiddel, weet Robert uit ervaring. ‘Toen ik hier 8 jaar geleden kwam wonen, kende ik hier helemaal niemand. Je kunt hier gemakkelijk anoniem wegkwijnen. Door dit werk heb ik talloze mensen leren kennen en via diverse van mijn groenprojecten zijn veel mensen met elkaar in contact gekomen. Onder meer bij een project met vijfendertig plantenbakken die de omwonenden nu zelf onderhouden. Het gaat de deelnemers al lang niet meer om de planten, maar om het contact. Er wordt nu meer samengekookt dan getuinierd’, aldus Robert geamuseerd.
Kwetsbaar eigen beheer
‘Het beheer van het openbare groen valt vanwege strakke financiële regels voor de woningbouwcorporaties niet meer onder hun verantwoordelijkheid’, vertelt Robert. In 2023 hebben we gras vervangen door vaste planten en doen wij, als buurtbewoners, het beheer. We hebben negentien deelnemers in onze appgroep; in de praktijk zijn er echter maar weinig mensen die me helpen. Dat maakt het eigen beheer heel kwetsbaar’, aldus Robert, ‘als ik omval, houdt het op.’
Participatiebijeenkomst
Terug naar het Strandeiland, waar het verhaal van Onze Tuinen zeven jaar geleden begon met een idee van Sanne van de Graaf. Op een participatiebijeenkomst over een aan te leggen sportcomplex op Strandeiland opperde zij het idee van een voedseltuin, te beheren door de (toekomstige) bewoners en andere geïnteresseerden, om op die manier te bouwen aan eerlijk, lokaal voedsel en aan een community.
Animo
Daarvoor bleek veel steun te zijn’, vertelt Sanne aan de telefoon, ‘met name van het participatieteam, en dat was de start van heel veel overlegrondes’, verzucht ze. ‘Het traject zou alles bij elkaar zeven jaar gaan duren. Robert Hubers, die mij drie jaar geleden kwam helpen, zegt wel eens dat ik in die tijd een halve ambtenaar ben geworden,’ voegt ze daar lachend aan toe.
Bloemlezing van tegenslagen
Daarop geeft ze een korte bloemlezing van de tegenslagen waarmee Onze Tuinen te kampen heeft gehad: het veelvuldige en soms moeizame overleg met de gemeentelijke organisaties. Het feit dat ze als bewonersinitiatief belasting zouden moeten gaan betalen als gebruikers van de grond. ‘En er was veel gedoe over water: over het gebruik van grondwater dat te zout bleek, of gewoon water uit het Markermeer, 200 meter verderop. We wilden voor de meest duurzame oplossing gaan, wat door allerlei regels niet altijd mogelijk bleek.’
Wachtlijst
‘Toen Robert Hubers mij drie jaar geleden kwam ondersteunen, gaf dat veel energie,’ besluit Sanne haar litanie van tegenslagen. Maar nu, zeven jaar en honderden uren vergaderen later, kijkt ze met voldoening naar het resultaat: veertig huishoudens die meewerken, die veel leren over het verbouwen van groenten en fruit. En een wachtlijst van twintig gegadigden die mee willen doen met Onze Tuinen.
Pieken en dalen
Het vreselijkste moment in zeven jaar ploeteren beleefde Sanne toen ze afgelopen februari aankwam op de tuin, omdat het tijd werd om te zaaien. ‘Opeens stond er een hek omheen!’ roept ze uit. ‘We mochten onze eigen tuin niet meer in, omdat de aannemer de sportvelden aan het aanleggen was. Hij vond het te gevaarlijk, al die bewonersactiviteit.’
Sannes mooiste moment uit die tijd: ‘Het enthousiasme waarmee mijn plan tijdens de eerste werving van toekomstige deelnemers werd onthaald. Zo fijn om zoveel behoefte te zien bij andere IJburgers. En toen, in februari 2025, in dat woeste, lege landschap van het Strandeiland, tien gigantische vrachtwagens met aarde voor Onze Tuinen aan kwamen rijden.’
Gezamenlijke droom
De gezamenlijke droom van Sanne en Robert: door buurtbewoners beheerde voedseltuinen in woonwijken, tuinen waar kinderen kunnen spelen en mee kunnen helpen bij de fruitpluk. ‘Nieuwe natuur met een voedselcomponent,’ zo vat Sanne hun droom samen. ‘Wat mij betreft gaan we door met het volgende tuinproject’, zegt ze energiek, ‘we weten nu hoe het werkt.’
