Oost kent vele buurthuiskamers. Plaatsen waar buurtbewoners kunnen binnenlopen voor een praatje, een kop koffie, vaak worden er ook goedkope maaltijden bereid. Oost-online bezoekt de komende tijd een aantal van deze buurthuiskamers in Oost. Deze week zijn we te gast bij De Oase in de Vrolikstraat.
‘Als panden konden spreken…’ Aan het woord is Paul Hilekes (69), bestuurslid en penningmeester van buurthuiskamer De Oase. Zojuist heeft hij verteld over de geschiedenis van het pand. De vier Stolpersteine voor de deur van De Oase hadden al duidelijk gemaakt dat de voormalige groentewinkel een bewogen geschiedenis kent. Een deel van die geschiedenis, over het lot van de Joodse familie Vischschraper die hier tot 1943 woonde, is door Frans Vischschraper opgetekend als herinnering aan 21 oktober 2024, de dag waarop de Stolpersteine werden gelegd. De vier pagina’s tekst, geïllustreerd met foto’s, liggen op de vitrine in de buurtkamer.
Aangrijpende passage
Met Paul Hilekes bekijk ik de documenten, we stuiten op de volgende passage.
‘De eerste Jood die wegging uit de Vrolikstraat 281-huis was mijn opa Salomon Vischschraper. In het weekend van 22 en 23 februari 1941 vonden in Amsterdam de allereerste Nederlandse razzia’s plaats. Uit wraak voor de dood van WA-er Hendrik Koot, die was overleden na een vechtpartij tussen WA-ers en een Joodse knokploeg werd de oude Jodenbuurt helemaal afgesloten. Er werden 427 Joodse mannen en jongens opgepakt, waaronder op zaterdag 22 februari onze opa Salomon Vischschraper en een dag later zijn oudere broer David. Van de hele groep van 427 zouden uiteindelijk slecht 2 mannen de oorlog overleven’
Activiteiten en plannen voor de toekomst
Na een indringende stilte vertelt Hilekes over de activiteiten en de plannen voor de toekomst. ‘Van de gemeentelijke subsidie van € 7000,- moet alles worden betaald, verhuur van de ruimte is onze belangrijkste bron van inkomsten.’
De vergijzing van de betrokken buurtbewoners baart hem zorgen, desondanks is er nog steeds veel te doen in De Oase: sjoelavonden, drukbezochte eetavonden, er is een schrijfclub, een schilder- en tekenclub en er zijn de wandelingen van ‘Vrolik voorwaarts.’ Ook bestaan er plannen om de in de vergetelheid geraakte filmavonden weer nieuw leven in te blazen. ‘Plannen genoeg,’ zegt Hilekes, ‘maar als het op aanpakken aankomt, gaan er meestal niet al te veel handen omhoog. We proberen het leven erin te houden door een gemengder publiek te trekken.’
Naar een nieuw dieptepunt
Alsof het verleden hier van geen wijken wil weten, komt het gesprek al gauw weer op de geschiedenis van de buurt. ‘Na de Oorlog verdween een groot deel van de Joodse levendigheid uit de Vrolikstraat,’ vertelt Hilekes. ‘Er zaten hier kappers, kolenboeren, slagers en bakkers, de straat was je dorp. Nu herinneren alleen de voormalige etalageruiten van veel woningen nog aan die periode,’ zegt hij ietwat weemoedig.
Na jarenlange verwaarlozing raakte de Vrolikstraat verkrot, toen rond 1980 de Zeedijk werd schoongeveegd, verhuisden veel dealers en junks naar de Vrolikstraat. Alsof die daarmee nog niet diep genoeg was gezonken, deed zich begin jaren 90 een nieuw dramatisch dieptepunt voor.
Moord
Op 23 maart 1993 sloeg de psychisch gestoorde bewoner van nummer 90 huis op straat zijn twaalfjarige Turkse buurmeisje Zülbiye Gündüz dood. Dat was voor Jasper Schneider van nummer 84, destijds deelraadslid, aanleiding om alarm te slaan bij allerlei instanties. En om een bewonersvergadering te beleggen, wat het begin was van de bewonersgroep Oase. In 1996 kreeg die een solide basis toen Schneider er als coördinator (opbouwwerker, klusjesman en wat al niet) in dienst trad en toen, met steun van de gemeente, het pand op nummer 281 kon worden gehuurd.
Nieuw elan
Dat was een begin van een sinds de oorlog niet meer vertoond elan en burencontact. Eindelijk werd de straat, met inspraak van de bewoners, grondig opgeknapt. Op drie plekken kwamen speelplaatsjes. Op één ervan werd een monumentje geplaatst voor het vermoorde Turkse meisje. Bewonersgroep Oase maakte mapjes prentbriefkaarten ‘Groeten uit de Vrolikstraat’, met portretten die de grote diversiteit aan bewoners laten zien.
Kunstproject
In 1999 haalde de Vrolikstraat wéér alle kranten, maar nu in positieve zin. Kunstenares Ida van der Lee, bovenbuurvrouw van de Oase, had een prachtig kunstproject bedacht: dagenlang hingen overal waslijnen over de straat met veelkleurig ‘wasgoed’: de favoriete kledingstukken van de inmiddels veelkleurige straatbevolking. Het kunstwerk gaf uiting aan hun nieuwe saamhorigheid. In die tijd begon ook de traditie van de maandelijkse maaltijden, bereid voor en door de Vrolikstraters. Tot op de dag van vandaag kunnen zij op iedere eerste vrijdag van de maand om zes uur voor € 7,50 aanschuiven bij Eetclub Oase.
Sociaal weefsel
Terug in de buurthuiskamer. Trots laat Paul Hilekes de tuin zien waar die avond een barbecue plaatsvindt. ‘Met de aanschaf van stapelbaar meubilair kan de kamer binnenkort worden omgetoverd tot yogaruimte of worden gebruikt voor kleine optredens,’ vertelt hij. ‘Het bestuur wordt uitgebreid met twee nieuwe leden, de eetclub is onverminderd populair, er is onlangs een grote opruimactie geweest,’ vertelt Hilekes gedreven. ‘Er komt een telefoonkring, zodat mensen elkaar kunnen bellen voor een praatje. We bevinden ons in een opbouwfase’, gaat Hilekes verder, ‘onze opdracht is verbinding en contact tot stand brengen, een sociaal weefsel te vormen. Dat zullen we blijven doen.’
Buurthuiskamer OASE
Vrolikstraat 281
