‘Koppelen’ en ‘matchen’, dat klinkt net alsof we een project voor daten zijn. Dat zijn we natuurlijk niet. Maar dat is wel wat we doen, we zoeken naar geschikte maatjes en koppelen hen aan elkaar. We vormen schrijfkoppels en zoeken naar verbinding.’ Aan het woord is Han Riksten, één van de projectmedewerkers van Schrijven naar de Toekomst. Ik spreek hem samen met zijn collega Joris de Graaf bij Radar Advies op het Veemarktterrein.
Henny Reubsaet
Beide heren liepen tijdens de buurtcamping in het Oosterpark te flyeren voor hun project. Toevallig had ik eerder die week al iemand gesproken die via het project aan een schrijfmaatje was gekoppeld én had ik in Oba Linnaeus een opvallend A4’tje gezien: Ik begin gewoon met ‘Lieve.’ Mijn nieuwsgierigheid was gewekt en ik wilde op maandag keurig tijdens kantooruren contact zoeken toen ik hen in het weekend op de buurtcamping bijna letterlijk tegen het lijf liep. Een interviewafspraak was snel gemaakt.
Brievenproject gestart in de coronacrisis
Tijdens het gesprek hoor ik dat Schrijven naar de Toekomst al sinds 2020 bestaat, maar pas een paar maanden geleden is gestart in Oost. Bedenker van het project, theatermaker Marilien Mogendorff, startte het brievenproject in de coronacrisis, toen heel Nederland thuis moest blijven en afstand moest houden. ‘Hoe willen we de wereld inrichten in de toekomst, als de crisis voorbij is? Cellen in ons lichaam doen er zeven jaar over om te vernieuwen, dus hoe is de wereld vernieuwd in 2027?’ Het landelijke project leverde bijna 800 brieven op. Ze liggen nu in een tijdcapsule die in 2027 wordt geopend. Deze capsule gaat eind oktober, net als de rest van de brieven naar het Stadsarchief van Amsterdam.
Door elkaar brieven te schrijven krijgen ze meer begrip voor elkaar
Buurtbewoners aan elkaar koppelen
Een jaar later startten ze het eerste buurtproject in de Kolenkit, waarbij buurtbewoners aan elkaar koppelden om elkaar brieven te schrijven. In West loopt het project nog steeds en is verder uitgebreid met andere plekken in Bos en Lommer, De Baarsjes en Oud-West. Sindsdien zijn er honderden brieven tussen de meest uiteenlopende schrijfmaatjes uitgewisseld, is er een theatervoorstelling ontwikkeld en zijn er diverse ‘real life’ bijeenkomsten en workshops voor de deelnemers aan het project gerealiseerd. De meest recente schrijfkoppels wonen in de Marcantibuurt. Scholieren zijn daar gekoppeld aan buurtbewoners die zich ergerden aan de overlast die de middelbare school in hun ogen veroorzaakte. Door elkaar brieven te schrijven krijgen de deelnemers aan het project meer begrip voor elkaar.
Sinds Marilien is gaan werken bij Radar Advies heeft Radar Schrijven naar de Toekomst min of meer geadopteerd. Het is een methode geworden om sociale vraagstukken te beantwoorden of in kaart te brengen. Het is nu, met alle kennis die eerder is opgedaan, gestart in Oost.
Koppelen aan dak- en thuislozen
‘In Oost hebben we ons allereerst gericht op Oud-Oost, mensen die wonen rondom het Oosterpark, zeg maar’, vertelt Joris. ‘We willen ze graag koppelen aan dak- en thuislozen, mensen in kwetsbare posities die ook in die buurt verblijven. Dit was een vraag die we vanuit de gemeente gekregen. Daarom hebben we contact gezocht met allerlei organisaties in de buurt. De bedoeling is dat mensen, die in het normale leven niet snel met elkaar in contact komen, elkaar gaan schrijven. Mensen uit verschillende bubbels met elkaar in contact brengen om daardoor verbinding te krijgen. Daar sta ik erg achter, daarom werk ik ook voor dit project.
‘Verbinding tussen mensen is natuurlijk extra fijn als dat in je eigen stadsdeel is. Inmiddels hebben we ook vrijwilligers gevonden die ons helpen met het project. Ze typen bijvoorbeeld handgeschreven brieven uit, om ze digitaal te kunnen opslaan. Of ze halen de brieven op uit brievenbussen die we speciaal voor het project geplaatst hebben. In Oost staat er nu één in zorgcentrum De Gooyer en bij ons, bij RadarAdvies. Ook hebben we schrijfbuddies gevonden. Zij helpen mensen die moeite hebben met schrijven.’
‘We werven ook schrijvers in de Watergraafsmeer en het Amstelkwartier’
‘Heb je het ook al over ons andere paradepaardje gehad?’ Han is even weggeweest om koffie te halen. ‘We werven ook schrijvers in de Watergraafsmeer en in de nieuwe wijken zoals het Amstelkwartier waar veel nieuwe bewoners wonen. Daar een koppeling maken is een mooie uitdaging. Brieven aan elkaar schrijven is echt een fijne manier van contact maken, hoe moet ik het zeggen, er bestaat een afstand tussen mensen, maar door schrijven kom je dichterbij. Je moet dan ook gaan nadenken over jezelf, wat speelt er allemaal en hoe wil ik dat beschrijven. Bij de buurtcamping vroeg ik aan kinderen en hun ouders of ze wel eens brieven schreven, of aan wie ze brieven zouden willen schrijven. Heel vaak kreeg ik dan het antwoord: aan oma, omdat oma ver weg woont. Door te schrijven maak je de afstand kleiner, maak je verbinding, om dat woord, maar weer even te noemen.’
Samen met Stadsarchief
Mensen verbinden via brieven is de kern van Schrijven naar de Toekomst. Maar daarnaast is het ook waardevol om verhalen van mensen te vangen en te bewaren. ‘Daarom werken we nu ook samen met het Stadsarchief. In het archief is er nauwelijks iets terug te vinden over het dagelijkse leven in Amsterdam in vorige eeuwen. Vandaar dat ze voor toekomstige onderzoekers het leven, dat we nu leven in de stad wél vastgelegd willen hebben.’
Onder de paraplu van Amsterdam 750 jaar heeft Schrijven naar de Toekomst in samenwerking met het Stadsarchief daarom dit jaar een nieuw project opgezet, waarin mensen gevraagd worden om rechtstreeks een brief te schrijven aan de stad. Hoe is het om te leven in Amsterdam anno nu? Zevenhonderdvijftig brieven zullen op 26 oktober als verjaardagscadeau aan het Stadsarchief worden aangeboden.
‘Die zondag helpen we het Stadsarchief om een feestelijke middag te organiseren met allerlei activiteiten rondom het schrijven van brieven’ vertelt Joris verder. ‘We eindigen met een theatervoorstelling. Er zijn nog steeds brieven welkom, ook al zijn er al veel brieven opgeslagen die vanuit de schrijfkoppels binnen zijn gekomen. Al deze brieven worden anoniem opgeslagen in onze database. Aan de deelnemende schrijvers vragen wij hier vooraf toestemming voor. Zelf scannen wij namelijk ook alle brieven voordat ze worden doorgestuurd naar de geadresseerde. Op die manier kunnen we verhalen verzamelen en komen we er ook achter wat er speelt in de stad’
In het echt ontmoeten
‘Welke thema’s leven er? Welke impact heeft de woningnood bijvoorbeeld? Zo kunnen we ook bijhouden of sommige briefwisselingen te lang stilliggen, welke koppels toe zijn aan een nieuw maatje of wie er afhaakt. Iedereen heeft toegezegd drie brieven te zullen schrijven, maar in de praktijk lukt dat niet iedereen. Terwijl sommige schrijfkoppels na die drie brieven gewoon doorgaan. En sommigen vinden het leuk om elkaar in het echt te ontmoeten, dat kan ook. Ook voor Oost gaan we bijeenkomsten en workshops voor deelnemers organiseren, om ook op die manier verbinding te creëren.’
Wetenschappelijk onderzocht
‘Wist je dat het project ook al wetenschappelijk onderzocht is?’ Glunderend vanonder zijn pet licht Han meteen het antwoord op zijn vraag toe. ‘Op 26 oktober wordt ook een boekje gepresenteerd waarin de methodiek wordt beschreven om dit werk als antwoord op sociale vraagstukken in te zetten. De resultaten zijn inmiddels bekend. De deelnemers zijn eigenlijk altijd positief over hetgeen hun deelname heeft opgeleverd: ze hebben een gevoel van gezien te worden, ergens bij te horen en ze hebben ook een beter inzicht in hun eigen leven gekregen. Dus mensen moeten niet twijfelen en gewoon meedoen en brieven schrijven. Iedereen is welkom, of je oud bent of jong, of je graag en goed schrijft of niet, of je het Nederlands goed of slecht beheerst, we kunnen iedereen helpen en alle brieven eventueel vertalen. Wat is er spannender om nu iets over je leven op te schrijven dat over honderd jaar misschien wordt gelezen?’
Check Schrijven naar de toekomst.nl
