Boek van Week 27
‘oké genoeg poëzie
Addertje is geboren
op slag en compleet
een schepsel’
Al op de eerste pagina’s van Addertje heb je door dat je geen doorsnee gedichtenbundel aan het lezen bent. De tweede bundel van Jolanda Kooijmans, die in mei dit jaar werd bekroond met de Amarte Literatuurprijs, is verdeeld over vier delen. Elk deel leest als een lang, verhalend gedicht, en in elk deel wordt de duivel in een of andere gedaante ten tonele gebracht.
Die onderwerpkeuze had makkelijk een zware, duistere bundel kunnen opleveren, maar de kracht van Addertje is juist de speelsheid waarmee Kooijmans haar taal en onderwerp benadert. Zelfs in het derde deel, dat draait om seksueel misbruik binnen de katholieke kerk, weet Kooijmans een lichtheid te behouden. Via de personages ‘oogappel Ot’ en ‘heerneef Bubblebeez’ vertelt de dichter een verhaal dat zo oud is als de kerk zelf, en toch weet ze dit thema aan te snijden op een manier die niet clichématig overkomt.
‘het is schaduw van de Satan
hatsjikidee’
Wat me zo aanspreekt aan Addertje is misschien in de eerste plaats de vrijheid die Kooijmans in haar werk heeft gevonden. Elk van de vier delen geeft de indruk te zijn geboren uit een reeks experimenten, waarbij ook de dichter zelf regelmatig door het resultaat lijkt te zijn verrast. Dit proces heeft een compleet eigenzinnig werk opgeleverd dat moeilijk te vergelijken is met andere bundels die de afgelopen jaren uitkwamen.
Neem bijvoorbeeld de verwijzingen – soms subtiel, soms erg letterlijk – naar stripverhalen. In het vierde deel, waarin de treinreiziger Constant de Klos de gevolgen van klimaatverandering aan den lijve ondervindt, worden af en toe scènes omschreven uit de Suske en Wiske-stripboeken die Constant in de trein aan het lezen is. De handelingen van Jerome, Lambik en tante Sidonia gaan op interessante wijze in gesprek met de acties van Constant en de Satan (in dit deel een soort zeemonster met een grote zuignap als mond) die tegenover hem in de trein is gaan zitten.
In de dichtkunst wordt vaak een onderscheid gemaakt tussen ‘toegankelijke’ en ‘hermetische’ poëzie. Met Addertje bewijst Kooijmans dat deze tweedeling onzin is. Haar verhalende gedichten zijn lollig en licht op een begrijpelijke, bijna kinderlijke manier en zullen tegelijkertijd zelfs de meest geoefende poëzielezer weten te verrassen met hun experimentele en intellectuele inzet.
Ja, het kan: poëzie die even speels als experimenteel is, even humoristisch als intelligent, poëzie die de akeligheden van de wereld onderzoekt en daar ondanks alles tóch plezier in weet te vinden.
‘nee we zitten hier niet in een metafoor zeg alsjeblieft
dat niet dat niet maar wat dan wel
dat niet dat niet maar wat dan wel’
_____
Addertje is geschreven door Jolanda Kooijmans
Verschenen bij Koppernik
Myrthe Prins is boekverkoper bij Java Bookshop, Javastraat 145
