Onder de titel Gestolde duisternis toont Verzetsmuseum in de entreehal een minitentoonstelling met werk van de vrijwel vergeten kunstenaar Ton Cozijnsen (1917-1969). Te zien is onder andere een opmerkelijke tekening van een V2-raket – een nieuw wapen dat de Duitsers vanaf september 1944 massaal vanuit Cozijnsens woonplaats Den Haag afvuren.
Redactie
Bij het uitbreken van de oorlog geldt de Haagse tekenleraar, illustrator en kunstenaar Ton Cozijnsen als een veelbelovend talent met een geheel eigen, zwaarmoedige stijl. Zwart en wit zijn de dominante kleuren in zijn artistieke universum, vol van desolate landschappen en gekwelde personages. Een recensent in het fascistische blad De Weg noemt zijn werk ‘tot in den diepsten grond bedorven’.
Tijdens de bezetting weigert Cozijnsen lid te worden van de door de Duitse bezetter ingestelde Kultuurkamer en mag daardoor niet meer exposeren. Na de bevrijding wordt hij hiervoor geëerd met de Gerrit van der Veen-penning. De oorlog is op allerlei manieren aanwezig in het werk van Cozijnsen, dat voorstellingen bevat van de Jodenvervolging, militair materieel en gebombardeerde huizen.
Zeldzame artistieke weergave van een V2-raket
Een bijzonder werk in de tentoonstelling is een tekening van de beruchte V2-raket. Vanaf september 1944 zijn er vanuit Den Haag ruim duizend van deze raketten afgevuurd. Cozijnsen kan zo’n lancering goed met eigen ogen hebben gezien, net als de verwoestingen die erdoor worden aangericht – ook in Nederland. Bij mislukte lanceringen komen in Den Haag zeker 60 mensen om het leven. Van V2-raketten bestaat veel beeldmateriaal, maar een eigentijdse artistieke weergave zoals deze tekening is zeldzaam.
Schenking aan Verzetsmuseum
Na de bevrijding hoopt Cozijnsen zijn onderbroken carrière op te pakken, maar vanwege gezondheidsproblemen komt daar weinig van terecht. Na een lang ziekbed overlijdt hij in 1969, nog maar 52 jaar oud. Hoewel zijn werk is opgenomen in de collecties van gerenommeerde instellingen als het Rijksmuseum en het Kunstmuseum Den Haag, is Cozijnsen als kunstenaar zo goed als vergeten. Eerder dit jaar schonken zijn nabestaanden enkele tientallen van zijn werken aan het Verzetsmuseum. Met deze tentoonstelling, die nog tot eind oktober te zien is, brengt het museum dit kleine maar indringende oeuvre opnieuw onder de aandacht.
Verzetsmuseum Amsterdam, Plantage Kerklaan 61
