Precies 95 jaar nadat het Flevopark officieel werd geopend, vieren buurtbewoners op zondag 20 september de verjaardag van een van de groenste plekken van Oost. De Vrienden van het Flevopark organiseren een buurtfeest met muziek, hapjes en drankjes. Tegelijkertijd grijpt de vereniging het jubileum aan om aandacht te vragen voor het bijzondere, enigszins wilde karakter van het park.
Redactie
Het feest vindt plaats van 16.30 tot 18.00 uur in de omgeving van ParkNest, bij Flevopark 15. Het Weespertrekvaart Mannenkoor zorgt voor de muziek. Daaromheen worden bezoekers getrakteerd op een hapje en een drankje – volgens de Vrienden in ieder geval op baklava en blokjes kaas.
Het lijkt een bescheiden verjaardag voor een park dat inmiddels nauwelijks meer uit Oost is weg te denken. Maar achter het Flevopark gaat een geschiedenis schuil die veel verder teruggaat dan 1931. Bovendien is het volgens de Vrienden allerminst vanzelfsprekend dat het groene gebied zijn huidige karakter behoudt.
Van Zuiderzeepark naar Flevopark
Op 20 september 1931 werd het eerste gedeelte van het huidige Flevopark officieel geopend door wethouder Publieke Werken Monne de Miranda, in aanwezigheid van de bekende natuurkenner Jac. P. Thijsse. Het park heette toen nog Zuiderzeepark. Pas in 1943 werd de naam Flevopark ingevoerd.
Thijsse speelde een belangrijke rol bij het ontstaan van het park. Al aan het begin van de twintigste eeuw pleitte hij voor een groen recreatiegebied tussen de Joodse begraafplaats en het Nieuwe Diep. Hij kende het gebied uit zijn jonge jaren en was onder de indruk geraakt van de natuur die hier aan de toenmalige rand van Amsterdam te vinden was.
Dat was ook de periode waarin de Indische Buurt snel groeide. Rond 1930 werd rekening gehouden met ongeveer 50.000 inwoners in de wijk. Thijsse vond dat ook stadsbewoners dicht bij huis de mogelijkheid moesten hebben om natuur te ervaren. Zijn ideeën pasten in een bredere beweging die parken niet alleen als verfraaiing van de stad zag, maar ook als belangrijke plekken voor ontspanning en gezondheid.
De eerste concrete plannen voor een park dateren al uit 1908. Toch duurde het nog twintig jaar voordat daadwerkelijk met de aanleg werd begonnen. Het ontwerp kwam van E.M. Mandersloot van Publieke Werken. Het terrein was drassig en moest eerst worden opgehoogd. Daarbij werd onder meer bagger uit de Coenhaven gebruikt. Vanaf 1928 kreeg het park geleidelijk vorm. De aanleg vond bovendien plaats in een periode van grote werkloosheid en functioneerde deels als werkverschaffingsproject. Pas aan het einde van de jaren dertig was het park helemaal voltooid.
Een park met een eigen karakter
Wie nu vanaf het Javaplantsoen het Flevopark binnenloopt, passeert een toegangspoort die ouder is dan het park zelf. De monumentale Hekkepoort dateert uit 1770 en stond oorspronkelijk bij de Muiderpoort. In 1938 kreeg de poort een nieuwe plaats bij de ingang van het Flevopark.
Daarachter ontvouwt zich een park dat heel anders aanvoelt dan bijvoorbeeld het nabijgelegen Oosterpark. Grote grasvelden worden afgewisseld door dichtbegroeide stukken, kronkelende paden, water en oevers. Vooral aan de kant van het Nieuwe Diep kan het soms bijna voelen alsof de stad even verdwenen is. Juist dat karakter willen de Vrienden van het Flevopark behouden. De vereniging benadrukt dat het park niet alleen een recreatiegebied is, maar ook een leefgebied voor planten en dieren.
‘Het Flevopark bestaat 95 jaar en dat is niet vanzelfsprekend’, zegt voorzitter Martine Litjens. ‘Dit bijzondere park met zijn enorme rijkdom aan dieren, bomen en planten verdient ons aller bescherming. Het is zo fijn om daar te toeven, zeker in de warme zomers die ons te wachten staan.’
‘Laat het park intact’
Het verjaardagsfeest heeft daardoor ook een inhoudelijke boodschap. De Vrienden roepen de gemeente op voorzichtig om te gaan met ingrepen in en rond het park. ‘Bescherm het park, laat het intact’, zegt Litjens. ‘Het enigszins verwilderde karakter van het park is zijn kracht. Wij als vereniging willen de natuur van het Flevopark een stem geven, en daar hoort het Nieuwe Diep uitdrukkelijk bij.’
Daarmee sluit het huidige pleidooi opmerkelijk goed aan bij de gedachten waarmee Thijsse zich ruim een eeuw geleden voor het gebied inzette. Voor hem moesten natuurgebieden aan de rand van de groeiende stad bescherming bieden tegen de oprukkende bebouwing en industrie. Groen was bovendien noodzakelijk om bewoners gelegenheid te geven aan de drukte van de stad te ontsnappen.
Die gedachte heeft bijna een eeuw later aan actualiteit weinig verloren. Amsterdam is veel groter en dichter bebouwd dan in 1931 en op warme zomerdagen zijn parken belangrijke groene verblijfsplekken geworden. Tegelijkertijd neemt het gebruik van de Amsterdamse parken toe en moeten natuur, recreatie en evenementen er naast elkaar een plaats zien te vinden.
Het Nieuwe Diep hoort erbij
Bijzonder aan het Flevopark is de relatie met het Nieuwe Diep. Het water en de oevers geven het park aan de oostzijde een natuurlijke begrenzing. Het Nieuwe Diep is bovendien veel ouder dan het park. Het ontstond als gevolg van de Sint-Elisabethsvloed van 1421 en maakte eeuwenlang deel uit van een landschap van water, moeras en buitendijkse natuur.
Ook Thijsse kende juist dit landschap goed. Lang voordat er sprake was van het Flevopark kwam hij hier om planten en dieren te bekijken. De natuur die hij aantrof, speelde later mee in zijn streven om een deel van het gebied voor de stad te behouden.
In de loop van 95 jaar veranderde het park uiteraard wel. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd veel hout gekapt voor brandstof. Later kostten onder meer de aanleg van de Flevoweg en het Flevoparkbad delen van het oorspronkelijke park. Het aanvankelijk ongeveer 23 hectare grote gebied werd daardoor kleiner. Toch bleef veel van het oorspronkelijke idee overeind: een groene plek aan de rand van de Indische Buurt waar natuur niet volledig is aangeharkt en waar bewoners kunnen wandelen, spelen, sporten of simpelweg onder een boom kunnen zitten.
Verjaardag met de buurt
Op zondag 20 september staat juist die relatie tussen park en buurt centraal. Geen groot jubileumfestival, maar een bijeenkomst van bewoners en andere liefhebbers van het Flevopark.
Het Weespertrekvaart Mannenkoor zingt tegenover ParkNest en de Vrienden zorgen voor eten en drinken. Iedereen uit de buurt is welkom.
‘We zien ernaar uit deze verjaardag met de buurt te vieren’, zegt Litjens. En om duidelijk te maken dat een verjaardag in het Flevopark vooral niet te plechtig moet worden, voegt ze eraan toe: ‘Met baklava en blokjes kaas.’
Flevopark 95 jaar
Zondag 20 september van 16.30 tot 18.00 uur
met het Weespertrekvaart Mannenkoor
in het Flevopark bij ParkNest
Toegang vrij
