Hoe voelt een wereld waar vrijwel geen mens ooit is geweest? In het vernieuwde Artis-Aquarium probeert kunstenaar Olafur Eliasson brengt de diepzee naar het ARTIS-Aquarium bezoekers vanaf 3 oktober iets van die ervaring mee te geven. In de monumentale rotonde van het Aquarium maakt hij een installatie waarin duisternis, licht, geluid en trillingen de bezoeker meenemen naar de diepzee.
Redactie
De internationaal bekende Deens-IJslandse kunstenaar ontwikkelde Deep seeing currents speciaal voor Artis. Het kunstwerk is geen traditionele installatie waar bezoekers op enige afstand naar kijken. Eliasson wil juist dat zij de omgeving lichamelijk ervaren. De rotonde van het Aquarium wordt daarvoor omgevormd tot een ruimte waarin de vertrouwde wereld langzaam lijkt te verdwijnen.
Wie de installatie binnengaat, wordt omgeven door duisternis en geluiden die verwijzen naar het leven diep onder het wateroppervlak. Walvisgezang klinkt naast het gerommel van hydrothermale bronnen en geluiden die door menselijke activiteit in zee worden veroorzaakt. Trillingen zijn in het lichaam voelbaar en moeten iets oproepen van de enorme druk die op grote diepte heerst.
Daarbij verschijnen boven en rondom de bezoekers lichtflitsen. Ze bewegen als wat in de oceanografie ‘mariene sneeuw’ wordt genoemd: een voortdurende stroom van kleine organische deeltjes die vanuit de bovenste waterlagen naar de diepzee zakt en daar een belangrijke voedselbron vormt.
Een wereld die nauwelijks te bevatten is
Eliasson speelt vaker met de manier waarop mensen hun omgeving waarnemen. Licht, kleur, water, mist, spiegels en temperatuur keren geregeld terug in zijn werk. Daarbij gaat het niet alleen om wat bezoekers zien, maar ook om wat ze lichamelijk ervaren.
Ook in Deep seeing currents probeert hij de gebruikelijke manier van kijken te doorbreken. Volgens Eliasson kan het beperken van één zintuig ervoor zorgen dat andere zintuigen sterker worden aangesproken. Dat principe gebruikt hij om een omgeving op te roepen die voor de meeste mensen nauwelijks voorstelbaar is.
De keuze voor de diepzee is daarbij niet alleen spectaculair. Het grootste deel van deze donkere wereld is voor mensen vrijwel ontoegankelijk en nog altijd beperkt onderzocht. Tegelijkertijd is wat daar gebeurt nauw verbonden met het leven boven water.
Kunst tussen de aquaria
Met het werk van Eliasson krijgt kunst een nadrukkelijke plaats in het vernieuwde Artis-Aquarium. Artis wil er wetenschap, natuur en kunst met elkaar verbinden en bezoekers niet alleen kennis laten maken met dieren en ecosystemen, maar ook laten nadenken over de relatie tussen mens en water.
De diepzee speelt daarin een belangrijke rol. Oceanen zijn van grote betekenis voor onder meer het klimaat, de zuurstofkringloop en ecosystemen op aarde. Wat zich kilometers onder het wateroppervlak afspeelt, staat daarmee niet los van het leven op het land.
Dat sluit aan bij het verhaal dat Artis met het vernieuwde Aquarium wil vertellen: water niet alleen presenteren als leefomgeving van bijzondere dieren, maar als een systeem waarvan al het leven afhankelijk is.
Aquarium uit 1882
De installatie komt bovendien op een bijzondere plek. Het Artis-Aquarium werd in 1882 geopend en behoort tot de markantste historische gebouwen van de dierentuin. Het rijksmonument onderging de afgelopen jaren een ingrijpende restauratie en renovatie en ging afgelopen juni weer open voor publiek.
Daarbij is niet alleen het gebouw aangepakt. Ook de presentatie veranderde. Het Aquarium moet meer zijn dan een verzameling bassins met vissen en andere waterdieren. Architectuur, wetenschap, historische elementen, installaties en kunst worden gebruikt om verhalen te vertellen over water en de invloed die mensen daarop hebben.
De monumentale rotonde krijgt met Deep seeing currents een nieuwe functie. Waar bezoekers normaal gesproken vooral kijken naar het leven achter glas, staan zij hier zelf midden in de ervaring.
Bekend om monumentale ervaringen
Olafur Eliasson geldt als een van de bekendste hedendaagse kunstenaars die zich bezighouden met natuurverschijnselen en menselijke waarneming. Hij werd bij een groot publiek bekend met grootschalige installaties waarin bezoekers onderdeel worden van het kunstwerk. Zonlicht, regenbogen, mist, ijs, spiegels en veranderende perspectieven gebruikt hij om mensen opnieuw naar hun omgeving te laten kijken.
Die werkwijze krijgt in Amsterdam een uitgesproken donkere variant. Geen kunstmatige zon of kleurrijk landschap, maar een afdaling naar een wereld zonder daglicht, waar geluid en trillingen belangrijker worden dan het zicht.
Daarmee krijgt het vernieuwde Aquarium er vanaf oktober een ervaring bij die zich niet achter het glas van een bassin afspeelt. Voor even staat de bezoeker zelf op de bodem van een denkbeeldige oceaan.
Deep seeing currents van Olafur Eliasson is vanaf 3 oktober te beleven in de rotonde van het Artis-Aquarium.
