Op een fietstochtje door de Watergraafsmeer stuitte ik op een onbekend pleintje in de Fraunhoferstraat. Er werd fanatiek gevoetbald door zes jongetjes. Aan de bebouwing eromheen was te zien dat daar vroeger iets anders moet zijn geweest, want er ontbraken twee huisnummers.
Fokko Kuik
De Fraunhoferstraat is bijna honderd jaar oud. Tot 1921 was het een landelijk gebied met slechts hier en daar een huis, behorende bij de gemeente Watergraafsmeer. Er was een camping gevestigd van de Arbeiders Jeugd Centrale, een socialistische organisatie, gericht op het opvoeden en ontwikkelen van arbeidersjeugd.
Noodscholen aan de Fraunhoferstraat
Toen ik wat verder de geschiedenis in dook, kwam ik erachter dat op de plek van de huisnummers 21 en 23 een noodschool had gestaan. De scholen aan het nabijgelegen Galileïplantsoen hadden onvoldoende capaciteit. Achter deze noodschool, die al voor de oorlog werd gebouwd, werd kort na de oorlog ook nog een houten kleuterschool neergezet. Dit was een zogenaamde ‘Finse School’, waarvan er in die tijd wel meer gebouwd zijn in Nederland en ook wel in Amsterdam. Zo is het gebouw dat nu als café Jaap dient bij de Jaap Edenbaan ook een voormalig schoolgebouw van dit type.
Een hevige brand
In de nacht van 23 op 24 juni 1959 is het oudste gedeelte van de noodschool tijdens een hevige brand verwoest. Op krantenarchief Delpher vond ik artikelen in kranten uit heel Nederland over deze brand. Er was blijkbaar gevreesd dat de brand zou overslaan naar de vele andere panden in de buurt. Wonderlijk genoeg bleef de houten kleuterschool met de naam Zonnehoek tijdens de brand wel gespaard. Of en hoe lang die nog in gebruik is gebleven, kon ik niet vinden, maar nadat de restanten van het schoolgebouw waren opgeruimd, kreeg de leeggekomen plek in de volksmond de naam Zonneplein. Sinds 1985 is het een kinderspeelplaats.
Muurschildering van een bultrug
Wanneer het omgedoopt is tot Heliumplein, heet kon ik ook niet achterhalen. Wel kon ik vinden wie in 2019 met een metershoge muurschildering op de gevelwand van Fraunhoferstraat 19 heeft opgefleurd: Tim Rodermans. Het is een schildering van 11 bij 15 meter in de vorm van een bultrug.
Zeven jaar gaat deze opvallende muurschildering voor een deel alweer schuil achter bomen. Het pleintje vormt een groene oase in een rustige buurt, waar blijkens getuigenissen op de website Het Geheugen van Oost veel oud-bewoners goede herinneringen aan hebben.
Helium is niet brandbaar
Inmiddels was de stand tijdens de voetbalwedstrijd tussen de zes voetballende jongetjes 3-3. Een goed moment om weer op te stappen, want een volgende herfstbui diende zich alweer aan. Eenmaal thuisgekomen zocht ik voor de zekerheid nog even op of Heliumgas niet brandbaar is. Dat blijkt gelukkig niet zo te zijn.
