De herfst is weer begonnen. Ik houd van de seizoenen en verwelkom de kortere dagen, de wintertijd en alles wat daarbij hoort. Maar eerst nog even terug naar de afgelopen zomer. Die was uitzonderlijk warm, droog en zonnig. Sinds het begin van de metingen in 1901 hebben we zelden zo’n zomer meegemaakt. Toch stond niet alles er even zonnig bij. Het groen rondom De Steltloper op Sporenburg bood een ronduit treurige aanblik. Reden genoeg om eens uit te zoeken wat daar aan de hand was.
Patrick van den Hoven
De Steltloper is een van de drie zogenaamde meteorieten uit het stedenbouwkundige plan van West 8 voor Borneo en Sporenburg uit de jaren negentig. Drie grote woongebouwen moesten als meteorieten neerkomen in een ‘zee van laagbouw’. Zo kon een hoge woningdichtheid worden bereikt zonder overal hoogbouw neer te zetten. De andere twee zijn Pacman op Borneo en The Whale, ook wel De Walvis of De Sfinx genoemd, op Sporenburg.
Over die laagbouw ben ik bijzonder enthousiast. Samen met het aangrenzende stukje Rietlanden, waar ik toevallig zelf woon, behoort deze wijk wat mij betreft tot de meest geslaagde Amsterdamse nieuwbouwprojecten sinds de Tweede Wereldoorlog. Aantrekkelijke woningen, prettige straten en een woonomgeving waarin gezinnen uitstekend uit de voeten kunnen.
Bijna dertig jaar later blijkt de architectuur bovendien verrassend goed houdbaar. Waar veel naoorlogse nieuwbouwwijken inmiddels zijn opgeleukt met andere voordeuren, dakkapellen, aanbouwen en andere particuliere verbeterpogingen, is hier het oorspronkelijke karakter grotendeels intact gebleven. Bewoners koesteren hun woningen en de vele VvE’s bewaken de architectonische samenhang. Kennelijk was het ontwerp goed genoeg om er met je vingers vanaf te blijven.
Drie inslagen, wisselende schade
Over de drie meteorieten ben ik minder enthousiast. Pacman is een nogal deprimerend bouwwerk dat permanent in de steigers lijkt te staan. The Whale doet met zijn metalen huid en bizarre vorm zijn uiterste best om vooral niet over het hoofd te worden gezien. En De Steltloper? Die is zo zakelijk en weinig uitgesproken dat hij net zo goed in Sloterdijk had kunnen staan.
Maar dit artikel gaat niet over architectonische smaak. Het gaat over wat er aan de voet van die laatste meteoriet gebeurt. Of beter gezegd: wat er niet gebeurt. Want terwijl de woningen in de wijk na dertig jaar nog uitstekend overeind staan, lijkt het groen rondom De Steltloper de strijd al veel eerder te hebben opgegeven.
Van omstreden bouwplan naar groene belofte
Aan De Steltloper ging een lange geschiedenis vooraf. Verschillende bouwplannen passeerden de revue, waaronder het omvangrijke Fountainhead, dat op veel weerstand van omwonenden stuitte. Uiteindelijk kregen buurtbewoners een belangrijke stem in de keuze voor een nieuw ontwerp. Dat werd de huidige, aanzienlijk slankere woontoren met 126 huurappartementen, opgeleverd in 2018.
Een belangrijk onderdeel van het plan was de groene omgeving. Het Rotterdamse bureau LOLA Landscape Architects ontwierp een glooiend, parkachtig landschap met grasvelden, gevarieerde beplanting, basaltblokken en ruimte om te spelen en te ontspannen. Aan het water kwam een royale houten steiger.
Bijzonder was dat een groot deel van dit groen boven op een parkeergarage werd aangelegd. Het moest niet alleen een aantrekkelijke verblijfsplek worden, maar ook regenwater opvangen. Kortom, een fraai voorbeeld van hoe stedelijke verdichting en vergroening kunnen samengaan.
Een geslaagd project. Althans, bij oplevering
De aanleg van de daktuin werd verzorgd door Schadenberg Combi Groen. Het bedrijf presenteerde het resultaat enthousiast op zijn website. Sterke vaste planten, fraaie grassoorten en een aantrekkelijke groene omgeving. Ook de architecten prezen de kwaliteiten van het nieuwe parklandschap. De foto’s werden gemaakt, de complimenten uitgedeeld en weer een geslaagde bijdrage aan de vergroening van Amsterdam kon worden bijgeschreven. Maar groen heeft een vervelende eigenschap: het is levend materiaal. Een fraaie oplevering betekent nog niet dat het er acht jaar later ook goed bij staat.
Acht jaar later
Wie in de zomer van 2026 rond De Steltloper liep, zag lang niet overal het beloofde groene landschap. De beplanting maakte op verschillende plaatsen een armetierige indruk. Grote delen waren nauwelijks tot ontwikkeling gekomen of inmiddels verdwenen.
Natuurlijk was het een uitzonderlijk droge en zonnige zomer. Maar na acht groeiseizoenen mag je toch verwachten dat een zorgvuldig ontworpen en aangelegde groenvoorziening zich tot een redelijk volwassen geheel heeft ontwikkeld. Wat ging hier mis? Waren de gekozen planten ongeschikt? Speelt de parkeergarage een rol? Of schoot het onderhoud tekort?
Om daarachter te komen, benaderde ik de betrokken partijen. Dat bleken er nogal wat te zijn: de landschapsarchitect, de uitvoerder, de projectontwikkelaar, de vastgoedbeheerder en de gemeente Amsterdam. Bovendien bleek het groen, hoewel het één geheel lijkt, niet onder één beheerder te vallen. Een deel ligt boven op de particuliere parkeergarage, terwijl de gemeente verantwoordelijk is voor het aangrenzende openbare groen.
Met zoveel betrokken partijen zou toch iemand moeten kunnen uitleggen wat er is misgegaan. Dat bleek helaas gemakkelijker gedacht dan gedaan.
De ontwerper reageert, de rest blijft stil
Een positieve uitzondering vormde LOLA Landscape Architects. Het bureau reageerde uitgebreid en openhartig op onze vragen. Ook oprichter Cees van der Veeken gaf aanvullende uitleg over het oorspronkelijke ontwerp en de ambities.
Volgens LOLA was het groen bij oplevering aangelegd zoals bedoeld. Het bureau was daarna niet meer betrokken bij de verdere ontwikkeling en het beheer. Wat er sindsdien met de beplanting is gebeurd, kon ook Van der Veeken niet verklaren.
Interessant was zijn suggestie om groenprojecten enkele jaren na aanleg opnieuw te beoordelen. Anders dan bij gebouwen garandeert een geslaagde oplevering bij groen nog geen geslaagd eindresultaat. Een tweede oplevering, wanneer bomen en planten de kans hebben gehad zich te ontwikkelen, is dan ook helemaal geen gek idee.
Een oorverdovende stilte
Bij de overige partijen verliep de zoektocht aanzienlijk minder voorspoedig. Ondanks herhaalde pogingen kregen we geen inhoudelijke antwoorden. Schadenberg liet nog weten het oude projectdossier te zullen raadplegen, maar daarna bleef het stil. Ook de vastgoedbeheerder en de projectontwikkelaar gaven geen inhoudelijke toelichting.
Het meest teleurstellend vind ik de houding van de gemeente Amsterdam. Ook daar legden we onze vragen voor, onder meer over het onderhoud en mogelijke herstelplannen. Een reactie bleef uit. Opmerkelijk voor een gemeente die vergroening, biodiversiteit en klimaatbestendigheid zo hoog op de agenda heeft staan. Kennelijk is het eenvoudiger om nieuwe groene ambities te presenteren dan om verantwoording af te leggen over eerder aangelegd groen.
Misschien zijn er prima verklaringen voor de huidige situatie. Misschien liggen er zelfs al herstelplannen klaar. Maar zolang niemand onze vragen beantwoordt, blijft het gissen. En dat is jammer. De oorspronkelijke ambitie verdient beter dan een langzaam verschralend plantsoen waar niemand uitleg over geeft.
Nog geen honderd meter verderop
Het contrast met de overkant van de straat kan nauwelijks groter zijn. Op nog geen honderd meter van De Steltloper ligt een eenvoudige speeltuin met een zandbak, een glijbaan en enkele bankjes. Volwassen bomen zorgen voor schaduw en het gras is zelfs in augustus nog groen. Er zijn vrijwel altijd ouders met jonge kinderen te vinden.
Rond De Steltloper is het een ander verhaal. De bomen bieden nauwelijks beschutting, het gras is grotendeels verdord en de speelvoorzieningen lijken eerder moderne kunstwerken dan iets waar kinderen mee willen spelen. Spelende kinderen zie ik er dan ook zelden.
De foto’s zijn allemaal op dezelfde dag in augustus gemaakt. Aan de uitzonderlijk droge zomer alleen kan het verschil dus moeilijk liggen.
Groen moet je niet alleen aanleggen
De Steltloper staat er voorlopig nog wel even. Dat zou ook moeten gelden voor het groen eromheen. Maar daarvoor is meer nodig dan een fraai ontwerp, een feestelijke oplevering en een paar mooie foto’s voor de website.
Er zal daadwerkelijk iets moeten gebeuren om van het verschraalde groen alsnog een aantrekkelijke verblijfsplek te maken. Gezien het uitblijven van inhoudelijke reacties ben ik er voorlopig niet van overtuigd dat dit voortvarend wordt opgepakt.
Misschien moeten we de suggestie van LOLA maar eens serieus nemen: beoordeel een groenproject niet alleen bij oplevering, maar ook vijf of tien jaar later. En spreek vooral af wie verantwoordelijk is als het resultaat tegenvalt. Want een meteoriet mag dan onverwacht neerkomen, het verdwijnen van het groen eromheen zou geen natuurverschijnsel moeten zijn.
