Al te lang was ik niet meer bij Arcam geweest, het in-het-oog-springende architectuurcentrum aan de Prins Hendrikkade. En dat terwijl de stad rondom ons maar uitdijt en groeit. Vooral de hoogte in, want op de grond is ruimte erg schaars. Dus hup, op naar de tentoonstelling Luchtwortels – Feit en fictie in landschappen op hoogte.
Anne-Mariken Raukema
Amsterdam vormt een positieve uitzondering op de steden wereldwijd. Daar wordt als enige stad bewaarheid dat iedere bewoner binnen een kwartier in het groen is. Dat is te danken aan de scheggenstructuur. Als vingers steekt een aantal, bijna aaneengesloten natuurgebieden de stad in. Wie kent intussen niet de Amstelscheg? Maar ook de Diemerscheg en de Bretten in West. Ze maken deel uit van Van Eesterens Algemeen Uitbreidingsplan (AUP), dat hij in 1934 bedacht voor de eerste grootschalige uitbreiding van Amsterdam sinds de aanleg van de grachtengordel. Dat heeft Rotterdam niet, Utrecht, Groningen of Eindhoven ook niet. Maar ook Parijs en Berlijn zulke scheggen niet, Kopenhagen een heel klein beetje…
Scheggen essentieel
Gelukkig realiseerde het gemeentebestuur zich op tijd dat deze groene structuur van levensbelang is. Niet alleen voor de toenemende groep inwoners, maar ook voor flora en fauna. De publieke opinie voor stadsgroen beweegt ook de goede kant op. Op veel plaatsen – bestaande en nog te bebouwen woongebieden – ontstaan nieuwe manieren om groen onderdeel te maken van onze leefomgeving. Verticaal groen is relatief nieuw. Wooncorporatie Eigen Haard was in 2012 een van de eersten die in de sociale woningbouw zogenaamde ‘semper green’-kussens in liet bouwen: een soort vilten kussens met 25 openingen en een wortelnetwerk erin.
De tentoonstelling Luchtwortels – Feit en fictie in landschappen op hoogte is klein, maar fijn. Het laat aan de hand van veel foto’s, tekeningen, tekstpanelen, drie videoschermen, veel maquettes en concrete voorbeelden van sedum en andere dakoplossingen zien hoe architecten, landschapsarchitecten en andere ontwerpers de afgelopen tien jaar hebben gezocht naar oplossingen voor het opwarmende klimaat.
Nieuw- en oudbouw in Oost
Aan de hand van concrete bouwprojecten in en om Amsterdam en het buitenland laat de expositie zien wanneer verticaal groen waardevol kan zijn. Noord is met z’n explosieve groen de lucht in goed vertegenwoordigd, de Zuidas met z’n Valley natuurlijk, maar ook de Sluisbuurt en het Mr. Visserplein komen aan bod.
Je ziet goed hoe de beheersystemen werken achter het zichtbare groen aan de buitengevels. Luchtwortels stelt vrij fundamentele vragen over de zin en onzin van verticale landschappen. Wanneer zijn landschappen op hoogte zinvol en duurzaam? Is het geen modegril? Op grote hoogte integreren bomen maar moeilijk. Op den duur komt dat de duurzaamheid niet ten goede. Dat is pijnlijke, maar eerlijke informatie.
Berenklauw en zuring
Het Groenlab – een van de inmiddels niet meer schaarse groenconcept-ontwikkelaars – maakte een scenografie die de veerkracht en regeneratieve kracht van de natuur zichtbaar maakt. Verdroogde planten als berenklauw, kaardenbol en zuring vormen samen een poëtisch landschap dat laat zien hoe nieuw leven ontstaat uit een ogenschijnlijke stilstand.
Activiteiten
Gedurende de tentoonstelling – gelukkig nog ruim drie maanden lang – is er aandacht voor verschillende perspectieven op stedelijk groen. Zo is er een avond over zoöperaties en groenbeheer. Wiki meldt dat zoöperaties organisatiemodellen zijn voor bedrijven, organisaties, instituten en projecten die de belangen van niet-menselijk leven onderdeel maken van de besluitvorming. Beheerders en bewoners gaan met elkaar in gesprek over hun relatie tot groen in de stad. Ook worden voor professionals rondleidingen georganiseerd waarin dieper wordt ingegaan op de technische systemen, ontwerpkeuzes en het beheer van verticale landschappen.
Luchtwortels
Feit en fictie in landschappen op hoogte,
Arcam, Prins Hendrikkade 60,
tot en met 7 maart, dinsdag tot en met zondag, 13.00 tot 17.00 uur, entree 5,00 euro.


