Architectuur op Science Park

Het roodbruine gebouw van Amsterdam University College trekt vanaf de Kruislaan de aandacht. Het roest van de cortenstaal gevelplaten aan alle vier zijden, de stompe punten van de gevel zonder dakoverstek en de dakconstructie met diagonaal geplaatste dakschilden imponeren als een enorme, bruine met mos-sedum bedekte brok.

Tekst: Robert van Andel | Fotografie: Henk Pouw en Frank Schoevaart

Amsterdam University College bestaat sedert 2009 als een gezamenlijk initiatief van de Universiteit van Amsterdam en de Vrije Universiteit. Het biedt een op Amerikaanse leest geschoeide, Engelstalige bacheloropleiding in Liberal Arts and Sciences. Vanaf 2012 heeft het college de beschikking over dit bijzondere, eigen gebouw op Science Park. 

Betasten 

Het ontwerp van het gebouw, zowel van de buitenzijde als binnenin, is uiterst origineel. Het werd ontwikkeld door het Delftse architectenbureau Mecanoo. De opvallende kleur en de vorm van het gebouw ogen nogal gesloten, maar wekken ook nieuwsgierigheid op. Daar is eenvoudig aan toe te geven door de stoute schoenen aan te trekken, het terrein op te lopen en de schakeling van de roestbruine gevelplaten van dichtbij te zien en deze te betasten. Eenmaal dicht op de gevel blijkt de ingang van het college te bestaan uit glazen deuren die geplaatst zijn in een lange glasstrook op de begane grond. De gesloten indruk van het gebouw en de transparantie bij de toegangsdeur zijn een bewust gekozen tegenstelling.  

Duurzaam 

Dankzij het glas is de drempel om binnenin een kijkje te nemen nu niet hoog meer. De hal blijkt over te gaan in een vide met een complexe structuur die de gehele hoogte van het gebouw toont. Delen van de diagonale dakconstructie zijn zo ook van binnenuit zichtbaar. Onder het dak bevindt zich de bibliotheek. Trappen stijgen of dalen in verschillende richtingen om etages te verbinden, wat ‘heel in de verte’ aan een beroemde litho van grafisch kunstenaar Esscher doet denken.

Op verschillende niveaus staan studeer-/leestafels en de vide, kan ook als auditorium dienen. Voor onderwijs in werkgroepen en kleinschalig contact van studenten met docenten zijn afgesloten ruimten beschikbaar. Grootschalige hoorcolleges passen niet in het onderwijsaanbod. In de hal bevindt zich een opengewerkte maquette van het gebouw, wat heel informatief is bij de bestudering van het complexe interieur. Het gebouw heeft een uiterst modern, duurzaam energiemanagement zoals dat past in deze tijd.  

Amsterdam University College 

Amsterdam University College kiest na strenge selectie jaarlijks 300 studenten, veelal uit het buitenland, om hen in drie jaar op te leiden voor het bachelordiploma aan beide Amsterdamse universiteiten.  Het versterken van de internationale positie van de Amsterdamse universiteiten staat aan de basis van het initiatief. Studenten stellen zelf een vakkenpakket samen uit de drie hoofdrichtingen: Sciences (betawetenschappen), Social Sciences (sociale wetenschappen) en Humanities (geesteswetenschappen). Voor stages en vervolgstudies/universitaire master bestaan nauwe banden met universitaire instituten.  

Al vanaf 2008-2010  staat op Science Park langs de Carolina MacGillavrylaan het ook door Mecanoo ontworpen gebouw van onderzoeksinstituut AMOLF, wat groot in beton op de gevel staat. Binnen dit instituut doen wetenschappers fundamenteel grensverleggend natuurkundig onderzoek naar de functies van complexe materie. Een klein, aansprekend voorbeeld daarvan is de verbetering van de opbrengst van zonnecellen. De gevel van het gebouw is veel minder opvallend dan dat van het Amsterdam University College, maar blijkt uiterst verzorgd als je het aandachtig bekijkt.

Een kenmerk van ook dit gebouw is dat alle vier de zijden eenzelfde gevelvorm hebben en dat de buitenzijde de verschillende bouwdelen van het complex niet toont. De langgerekte gevels over drie etages van AMOLF kunnen worden opgevat als een ‘notenbalk’ opgebouwd uit in vaste maat uitgevoerde betonnen scheidingen in pasteltinten tussen een ritme van in grootte variërende vensteropeningen. Van binnen oogt het gebouw modern, verzorgd met creatieve vides tussen de bouwdelen.  

Mecanoo

In Nederland en internationaal heeft Mecanoo in ruim dertig jaar een grote naam verworven met een steeds groter aantal mooie opdrachten en zeer geslaagde, spraakmakende bouwwerken. Een greep uit werken van Mecanoo: gebouwen in Shenzhen, China, Glasgow, Schotland en Hamburg, Duitsland, een cultuurcentrum in Taipee, Taiwan en het spectaculaire nieuwe station van Delft. Woontorens van Mecanoo worden nu gebouwd in Amsterdam Noord, de Sluisbuurt en op het markthallenterrein. Ook met renovaties werd naam gemaakt zoals van de Nederlandse Bank aan het Frederiksplein in Amsterdam en van twee gebouwen aan Fifth Avenue in New York behorend tot de New York Public Library. Mecanoo realiseerde in 2017 in het Amstelkwartier De Spakler, de eerste energieneutrale woontoren van Nederland. Ook bij de tweede fase van de herontwikkeling van industriegebied Over Amstel onder de naam Amsterdam Design District is Mecanoo betrokken bij de stedenbouwkundige opzet van de nieuwe woonwerkwijk.  

Datacentrum en deeltjesversneller 

Op Science Park trekt tussen de Ringdijk en de Carolina MacGillavrylaan de Amsterdam Data Tower met zijn opvallende, driehoekige plattegrond vanaf 2014 de aandacht met hoog oprijzende, bronskleurige gevels zonder zichtbare etageaanduiding of raampartijen. De gevelbekleding is gedecoreerd met herhalende patronen van driehoekige perforaties – als een citaat van de plattegrond – die in kolommen in twee tinten over de gehele hoogte reiken. Het visuele beeld intrigeert en roept gelijk niet goed te beantwoorden vragen op. Het Amsterdamse Rosbach Architects ontwierp de toren. Digital Realty met datacentra verspreid over de aardbol biedt hier dataopslag aan in een verticale opstelling over 11 verdiepingen in een 72 meter hoge toren.

Deeltjesversneller zit in datacentrum

Het gebouw is gerealiseerd vrijwel op de plaats waar in de tweede helft van de vorige eeuw de lineaire, ondergrondse deeltjesversneller stond van het Nikhef, het Nationale instituut voor subatomaire fysica. Nu heeft dit instituut in samenwerking met Digital Realty in de holle betonnen kern van Amsterdam Data Tower een verticale deeltjesversneller onder het acroniem GRAP (Gravitational Accelerating Protons). Hoe de zwaartekracht van de gekromde ruimte/tijd zich laat begrijpen in het licht van de kwantummechanica en vice versa is al meer dan honderd jaar het breinkrakende probleem dat hier een uniek onderzoeksinstrument ontmoet. 

Cortenstaal 

Cortenstaal is een zeer specifieke hoogwaardige soort staal waarvan de roestvorming aan het oppervlak verrassend genoeg beschermend is tegen diepere aantasting. Bovendien is het materiaal onderhoudsvrij. De bruine oppervlakkige roestvorming geldt dus als niet corrosief (langzaam steeds dieper invretend). Het wordt daarom ook wel weervast- of patinastaal genoemd. Door beeldend kunstenaars wordt het toegepast bij sculpturen in de openbare ruimte vanwege deze eigenschap. Ook bij tuin- en landschapsinrichting wordt cortenstaal steeds vaker toegepast, zelfs voor plantenbakken op de stoep. Bij het productieproces wordt aan het staal koper, chroom, nikkel en fosfor in vaste verhouding toegevoegd, zoals dit 90 jaar geleden ontwikkeld werd. De roodbruine kleur, het patina, verdiept zich in de loop van enkele jaren. In de benaming zijn de eigenschappen corrosie-bestendig en hoge tensile-strength/treksterkte samengetrokken tot corten.