Boek van Week 37
Op vakantie in Duitsland kocht ik deze zomer een exemplaar van de nieuwe Judith Hermann, Ich möchte zurück gehen in der Zeit. Deze roman is nu vertaald en verschijnt komende week onder de titel Ik zou graag teruggaan in de tijd. Uitgeverij Meridiaan heeft Hermanns eerdere werk prachtig uitgegeven in een wat kleiner, herkenbaar formaat. Dit nieuwe boek past mooi binnen deze serie.
Sinds haar boek Kiezels ben ik een fan. Judith Hermann schrijft page-turners, maar zonder plot of heftige gebeurtenissen. Veel meer kijkt zij naar binnen, beschouwt, overweegt, herinnert, observeert… En dat zij op die manier boeken kan schrijven waarin ik steeds weer verder wil lezen: ik vind het enorm knap.
In Ich möchte zurück gehen in der Zeit is Hermanns precieze en observerende stijl meteen herkenbaar. Zij onderzoekt haar familiegeschiedenis: haar grootvader van moeders kant zat bij de Waffen-SS, verbleef gedurende de hele oorlog in Radom in Polen en was medeverantwoordelijk voor de moord op de grote joodse populatie uit deze provinciestad. Hermann heeft deze grootvader nooit gekend; hij was al overleden voor haar geboorte en over hem werd binnen de familie niet gesproken.
Judith Hermann huurt een woning in Radom en verblijft daar een winter lang in zelfgekozen isolement om onderzoek te doen naar deze grootvader en om erover te schrijven. Het eerste deel van de roman speelt zich hier af in een winters en bar decor. Ze beschikt slechts over spaarzame informatie over haar grootvader en heeft een paar kleine foto’s van hem, genomen in Radom. Ze belt regelmatig met haar moeder – geboren in 1945 – die de herinneringen aan haar vader grotendeels heeft verdrongen. Of is ze het gewoon vergeten? Hermann loopt in deze telefoongesprekken tegen een muur en krijgt nauwelijks antwoorden op haar vragen.
In het tweede deel van de roman leren we haar zus kennen. Zij is de jongere van de twee, woont met haar gezin in het zonovergoten Napels en werkt als archeologe in Pompeï. De verschillen tussen de zussen zijn groot, ze hebben een eigen kijk op de wereld en het menszijn. De zus doet opgravingen en legt resten van de oudheid bloot, maar is niet geïnteresseerd in haar eigen familiegeschiedenis. Zonder een schuldige aan te wijzen, maakt Hermann duidelijk waarom zij van jongs af aan weinig aansluiting bij elkaar hebben gevonden. De jongere zus koestert de lichtheid van het bestaan, en verwijt haar oudere zus dat ze alles nodeloos zwaar maakt en het leven zo treurig beleeft.
Maar ligt de symboliek er niet te dik bovenop? Twee zussen die historisch onderzoek doen, die beiden graven in het verleden: de een letterlijk en de ander figuurlijk? Hermann weet in haar taal te betoveren en maakt de situatie invoelbaar en echt. Het thema van de roman lijkt het verzwegen SS-verleden van een voorouder, maar verder lezend blijkt het diepere thema op het niveau van familie te liggen. Ook binnen één gezin gaan mensen totaal verschillend om met de werkelijkheid en kunnen ze elkaar vaak niet bereiken.
Een spannend element bij het lezen van deze roman was voor mij de vraag in hoeverre het boek autobiografisch is. Is alles wat ze over zichzelf, haar zus en moeder schrijft waar? Of zijn deze personen en relaties geromantiseerd, mooier of anders gemaakt voor het boek? Desgewenst kun je een recent interview met Judith Hermann opzoeken om te lezen wat ze hier zelf over te zeggen heeft.
De Nederlandse vertaling zal op 8 september verschijnen. De Duitse versie is ook bij ons op voorraad.
_____
Ik zou graag teruggaan in de tijd is geschreven door Judith Hermann
Vertaald door Herman Vincers
Verschenen bij uitgeverij Meridiaan in het Duits verschenen bij uitgeverij S. Fischer
Gekozen door Maarten Dorenbos, boekverkoper bij Boekhandel van Pampus, C. van Eesterenlaan 17
