Al zo’n tien jaar werkt een bewonersgroep in de Watergraafsmeer aan een plan om ruim 5.000 woningen en bedrijven van het gas af te helpen door in plaats daarvan gebruik te maken van restwarmte uit een datacenter op het Science Park. Met een kostencalculator hoopt men meer deelnemers te werven om mee te doen aan dit initiatief.
Fokko Kuik
Wat naar aanleiding van restwarmtegebruik door de Jaap Edenbaan begon als een vrijblijvend idee onder bewoners van de Watergraafsmeer is inmiddels uitgegroeid tot een steeds professioneler functionerend Warmtebedrijf in oprichting. Met een toegekende rijksubsidie van 30 miljoen euro hoopt men in 2028 de eerste aansluitingen in woningen te kunnen realiseren.
Tientallen buurten met vergelijkbare plannen
Ir. Jort Meijer is extern projectleider van MeerEnergie. Destijds werkte hij als transitiedeskundige bij KPMG en kwam hij als bewoner in aanraking met een kleiner, maar verder vergelijkbaar initiatief in Muiderberg. Daar gaat men restwarmte uit het IJmeer benutten als warmtevoorziening. Via de landelijke koepelorganisatie Buurtwarmte, waar hij bij aangesloten is, weet hij dat er elders in Nederland nog tientallen andere buurten met vergelijkbare plannen bezig zijn. Voor MeerEnergie zet hij zich in als zzp’er.
Zijn ervaring is dat er meestal drie categorieën mensen te onderscheiden zijn bij zo’n initiatief. Een eerste groep bestaat uit enthousiastelingen, die dat vooral zijn vanuit ideologische motieven. Zij vinden duurzaamheid heel belangrijk. In een tweede groep zijn gematigd positieven te vinden die nog overtuigd moeten worden dat de warmte niet duurder wordt dan bij het gebruik van gas. En die willen dat de overgang niet te veel gedoe oplevert. Een derde groep bestaat uit sceptici, die er (nog) niet zo in geloven. Een deel daarvan is mogelijk later wel te overtuigen als het bij hun buurtgenoten die het al hebben goed bevalt.
Met name voor de tweede en misschien ook de derde groep kan de ontwikkelde rekentool helpen om tot een keuze te komen. Op basis van je huidige energieverbruik en -kosten kom je te weten wat het meedoen aan MeerEnergie in financiële zin zou betekenen. In de paar weken dat deze calculator beschikbaar is gesteld, is de tool al een paar honderd keer gebruikt. De hoge gasprijzen van de laatste tijd en de onzekerheid daarover voor de nabije toekomst hebben daar wellicht ook wat bij geholpen.
Zelf zeggenschap houden
Hoewel er ook aan de MeerEnergie-leveranties risico’s kleven, zijn er ook zekerheden ingebouwd. Zo moet de toekomstige prijs altijd onder de landelijk vastgestelde wettelijke grens blijven. En omdat de MeerEnergie BV gaat opereren als coöperatie zonder winstoogmerk, ben je niet meer overgeleverd aan een commercieel energiebedrijf. Via de algemene ledenvergadering houden de leden altijd zelf zeggenschap over het beleid en de tarieven van hun eigen energiebedrijf.
Om het project op termijn rendabel te maken, is het nodig dat uiteindelijk 4.250 adressen in het plangebied Middenmeer Noord en Middenmeer Zuid gaan deelnemen. Op dit moment zijn ruim 1400 adressen aangemeld als toekomstige deelnemer. De woningcorporaties hebben ook aangegeven mee te doen. Hoewel die nog niet allemaal hebben getekend, komt het totaal aantal, inclusief de corporaties, op ongeveer 2.200 adressen. Als daar tot midden 2027 nog zo’n 500 adressen bijkomen, kan de uitrol van het warmtenet in 2028 van start gaan om op termijn door te groeien naar de 4.250 adressen. In een deel van de wijk liggen de buizen daarvoor al klaar.
Je doet het niet alleen voor jezelf
Een kleine steekproef onder mijn eigen kennissen in de Watergraafsmeer laat zien dat er best enthousiasme is voor het idee, maar dat er ook wel twijfels zijn. ‘Ik heb net een nieuwe cv-installatie aangeschaft’. ‘We hebben bij de aankoop van ons huis een dure warmtepomp laten installeren’ en ‘We zijn al bijna 80 jaar en het duurt mij allemaal te lang.’ Dat waren een paar opmerkingen. Het zijn reacties die Jort Meijer bekend voorkomen, ook uit de andere initiatieven waar hij bij betrokken is. Hij ziet veel voordelen in de onderlinge overtuiging op straat- en buurtniveau en goed voorbeeld doet wel volgen. En misschien als allerbelangrijkste argument: ‘Je doet het ook niet alleen maar voor jezelf, maar vooral ook voor je kinderen en kleinkinderen.’
Met de leerervaringen die in de verschillende warmtecoöperaties worden opgedaan, worden de plannen steeds beter. Een vergelijkbaar effect zie je bij woningcoöperaties, waarvan we er in Amsterdam inmiddels best veel hebben. Ook daar was aanvankelijk vaak scepsis en duurde het soms lang om een project van de grond te krijgen, maar zijn er steeds meer succesvolle voorbeelden te vinden.
Woon je in de Watergraafsmeer en ben je benieuwd wat het buurtwarmtenet voor jouw energierekening zou kunnen betekenen, gebruik dan de kostencalculator.
