Met de tentoonstelling ‘Srefidensi – Suriname vrij! Symbolen van 50 jaar Surinaamse onafhankelijkheid’ werpt Framer Framed aan de Oranje-Vrijstaatkade een nieuwe blik op een van de belangrijkste momenten in de moderne Surinaamse geschiedenis. De expositie, samengesteld door curator Vincent van Velsen, draait om twee opvallende symbolen van de onafhankelijkheid van 25 november 1975: de Surinaamse vlag en het standbeeld van politicus Johan Adolf Pengel.
De vlag wappert al eerder in de Bijlmer dan in Paramaribo
Fotograaf en kunstenaar Sara Blokland onderzoekt al langer de verhalen achter de Surinaamse onafhankelijkheid. Voor deze tentoonstelling richt ze zich samen met kunstenaar Jaya Pelupessy op de geschiedenis van de Surinaamse vlag. Aan de hand van foto’s, teksten en gesprekken ontrafelen ze de betekenis van de vlag als symbool van verzet, hoop en emancipatie.
Een van de bijzondere verhalen die zij naar voren halen, speelt zich af in Amsterdam: op 24 november 1975, een dag vóór de officiële onafhankelijkheid, werd de nieuwe Surinaamse vlag al gehesen bij de sporthal in de Bijlmermeer. In de koude nacht, maar onder luid gejuich van de vele aanwezigen. Door het tijdsverschil wapperde de nieuwe nationale vlag zelfs eerder in Nederland dan in Suriname. De dag erna zou in Paramaribo hetzelfde ritueel plaatsvinden, op een plek die tot dan toe werd gedomineerd door een ander symbool.
Afscheid van Wilhelmina, ruimte voor Pengel
Op het Onafhankelijkheidsplein in Paramaribo stond jarenlang een imposant standbeeld van koningin Wilhelmina – een tastbare herinnering aan de eeuwenlange koloniale overheersing, die begon in 1667. Enkele dagen voor de onafhankelijkheidsviering werd het beeld in stilte verwijderd om conflicten met Oranjegezinde Surinamers te vermijden. Het werd tijdelijk opgeslagen op het kampement van de Nederlandse troepenmacht en later verplaatst naar de Waterkant, waar het nog altijd staat.
Op dezelfde plek maakte het beeld van Wilhelmina in de jaren ervoor al geleidelijk plaats voor een nieuw nationaal icoon. In 1974 werd het standbeeld van Johan Adolf Pengel onthuld – de Surinaamse premier die samen met Hindoestaans politiek leider Jagernath Lachmon de Verbroederingspolitiek vormgaf. Hun samenwerking moest zorgen voor een gezamenlijke toekomst van álle bevolkingsgroepen in een onafhankelijk Suriname.
Het familiealbum achter het standbeeld
Het standbeeld van Pengel werd gemaakt door de Surinaamse kunstenaar Stuart Robles de Medina, een van de belangrijkste moderne beeldhouwers van het land. Zijn kleinzoon, beeldend kunstenaar Xavier Robles de Medina, duikt voor deze tentoonstelling in het familiearchief. In een zorgvuldig gedocumenteerd album, dat hij in 2024 publiceerde als het kunstenaarsboek Pengel, is vastgelegd hoe zijn grootvader de bronzen sculptuur maakte en hoe het politieke klimaat in Suriname veranderde in de aanloop naar 1975.
De publicatie en het achterliggende onderzoek laten niet alleen het artistieke proces zien, maar ook de spanningen, verwachtingen en emoties rond de naderende onafhankelijkheid.
Een moment om bij stil te staan
Vijftig jaar na het historische moment waarop de Surinaamse vlag voor het eerst werd gehesen, brengt Framer Framed de onderzoeken van Blokland, Pelupessy en Robles de Medina samen. De tentoonstelling toont foto’s, objecten, documenten en verhalen die de symboliek van de onafhankelijkheid tastbaar maken en uitnodigen tot reflectie.
Srefidensi – Suriname vrij! laat zien hoe kunst, geschiedenis en persoonlijke herinneringen met elkaar verweven zijn – en hoe belangrijk het is om de beelden en symbolen van een natie te blijven onderzoeken.
