De Plantage Middenlaan gaat dit najaar op de schop tussen het Wertheimpark en de kruising met de Plantage Kerkstraat. Hoe kwamen de plannen tot stand en wat kunnen we als deelnemers aan het verkeer verwachten?
Bertjan ter Braak | Foto’s Björn Martens
Hij ligt er sinds eind zeventiende eeuw: de straat die we nu kennen als de Plantage Middenlaan. De centrale straat in de destijds juist aangelegde Plantage, dan nog gewoon Middenweg genoemd, of ook wel Muiderstraat. En ook in die jaren al, we spreken over rond 1700, moet er wat gebeuren met de weg: bestrating is geboden omdat het verkeer dan fors is toegenomen; vooral op zondag is het er een drukte van belang. ’s Zomers is het een stoffige bedoening, in de herfst en winter is er bijna niet door te komen vanwege de modder. Niets nieuws onder de zon, zou je bijna zeggen bij de huidige plannen om de straat vanaf dit najaar op de schop te gooien en te herindelen. Wat gaat er gebeuren? Een fietsstraat, auto-te-gast?
Bomen, keien, tramhaltes en een boel verkeer
We steken ons licht op bij Conny Chan, omgevingsmanager bij het gemeentelijk ingenieursbureau. Hij is een enthousiaste, maar precieze verteller. “De plannen staan al een paar jaar op de rol. Vijf jaar geleden realiseerde men zich dat er iets moest gebeuren met de rij- en trambaan. Helaas, wat zo vaak gebeurt: er was geen budget. De kademuren kregen destijds meer prioriteit.”
“Maar”, zo vertelt hij, “er is nu budget voor groot onderhoud van de Plantage Middenlaan. En dat is nog niet zomaar gedaan. Want er zijn allerlei complicaties. Tal van partijen om mee te overleggen. Je hebt namelijk wel de ruimte nodig om een straat auto-te-gast te maken. En ruimte, daar is weinig van op deze plek. Er zijn twee tramhaltes, er staan bomen, de fietspaden worden geblokkeerd door forse zwerfkeien voor de deur van zowel het Holocaustmuseum als de Hollandsche Schouwburg: antiterreur.”
Tijdens een voorlichtingsbijeenkomst in januari was het nog niet duidelijk, maar inmiddels kunnen verontruste buurtbewoners op hun gemak worden gesteld: nee, de bomen zullen blijven, want een Plantage zonder bomen, dat kan natuurlijk niet. “En”, legt Conny uit, “in 2024 werd het Holocaustmuseum geopend door de koning. Dat bracht risico’s met zich mee en er moesten antiterreurmaatregelen worden genomen. Eerst werd gezegd dat die flinke stenen er tijdelijk zouden liggen, maar het standpunt is nu dat de situatie ‘vrij definitief’ zal zijn. Het alternatief – paaltjes tot diep in de grond – is te duur en ook ingewikkeld vanwege de ondergrondse kabels en leidingen. Wel is er nog een verkenning door een derde partij, maar die ligt nu stil.”
En ook dan duiken er weer complicaties op, want de keien zijn weliswaar van de gemeente, maar de politie is in verband met de eventuele terreurdreiging leidinggevend, weet Chan. De gemeente heeft op dat vlak geen inspraak, net zomin als het Joods Cultureel Kwartier (JCK). In principe volgt het JCK de gemeente, van wie de keien zijn, vertelt persvoorlichter Doron Beuns van het JCK. “Paaltjes blijken inderdaad ingewikkeld en duur om aan te leggen, maar als organisatie blijven we in gesprek over de inrichting voor onze laan, willen we op de hoogte blijven, want zoals iedereen willen ook wij een fijne straat om je op te begeven.”
Gemeente wil klein beginnen
“Deze vragen gaan over de openbare ruimte”, e-mailt politieperswoordvoerder Ramona van den Ochtend, “en is het dus aan de gemeente om daar antwoord op te geven. De politie adviseert de gemeente daarbij wel onder andere over veiligheid, maar de gemeente is hierin uiteindelijk leidend en daarom is het ook niet aan ons om hier antwoord op te geven.” Enfin, de een noemt de ander leidend en vice versa, waarmee de helderheid van het hele proces nogal diffuus is. Het gevolg van de zwerfkeien was wel dat de fietsers in de knel raakten, zegt Chan. “Fietsen via de rijbaan vinden de meeste mensen prima, hoewel het regelmatig wel erg krap is allemaal.”
En dat ligt dan ook weer voor een deel aan de tramhaltes. Allebei voor de deur van de genoemde Joodse instellingen maken ze wijzigingen vrijwel onmogelijk. “Het GVB had niet de wens om op zo korte termijn iets te veranderen, een halte naar de andere kant van de kruising met de Plantage Kerkstraat bijvoorbeeld. Er is vooralsnog geen ontwerp voor ook, mogelijk wel in de nabije toekomst, maar daarvoor moet nog veel worden voorbereid. Overigens bleek ook het plan om auto’s ten dele op de trambaan te laten rijden niet de voorkeur van de gemeente te hebben.”
Het GVB laat bij monde van voorlichter Mireille Mulder weten veel waarde te hechten aan goed toegankelijke tramhaltes op deze plek. “De gemeente Amsterdam, de Vervoerregio Amsterdam en het GVB zijn al langer in goed gesprek over de inrichting van de haltes aan de Plantage Middenlaan. Daarbij wordt steeds gekeken naar een goede balans tussen bereikbaarheid, toegankelijkheid, verkeersveiligheid en de inrichting van de openbare ruimte.
Eventuele aanpassingen aan de haltes maken onderdeel uit van een bredere herinrichting van de omgeving en vragen vanwege de impact op de kruising om een zorgvuldige uitwerking. De betrokken partijen blijven hierover met elkaar in gesprek en kijken waar kansen ontstaan om verbeteringen mee te nemen bij toekomstige werkzaamheden.”
Al met al, concludeert Chan, is ervoor gekozen om klein te beginnen: wat kan wel en hoe kunnen we binnen het budget blijven. Zo worden voetpad en fietspad samengevoegd, en gaan de fietsers definitief naar de rijbaan. Er komen meer fietsenrekken en de bomen kunnen dus blijven. “De beste optie”, aldus Chan.
En wanneer gaan de schoppen in de grond? Chan: “We mikken op oktober, maar er moeten nog wel wat dingen worden geregeld, zoals afzettingen en omleidingen. En het werk vindt plaats in twee tranches, eerst de oostkant, die rond de kerst klaar moet zijn, dan de westkant waar we willen afronden in begin maart.”
