In gesprek gaan over mannelijkheid om de samenleving veiliger te maken? Dat is wat Bas Zwiers van Emancipator al ruim tien jaar doet. Veiligheidscoördinator Tim Moerkamp van Montessori Lyceum Oost ziet dat het werkt.
Tekst: Winnie van Heesch Foto: Cor Leiwakabessij
“Alsof alle jongens een handboek hebben gekregen over hoe je man moet zijn, maar ik niet.” Zo voelde Bas Zwiers zich toen hij zelf opgroeide. “Dus ik deed maar wat: kennelijk moest ik barbecueën leuk vinden en praten over auto’s. Mijn jongensdroom was archeoloog worden. Maar mijn moeder zei: ‘Je moet later wel een gezin kunnen onderhouden.’ En zo kwam er een nieuwe jongensdroom: registeraccountant. Want de registeraccountant in ons dorp, die was rijk.”
Mannelijkheid in de weg
Vijftien jaar geleden ontdekte Bas in een workshop dat hij niet de enige man was zonder handboek maar mèt onbewuste beelden over mannelijkheid. Hij ontmoette Jens van Tricht, die thuis keukentafelgesprekken organiseerde over mannenemancipatie. Aan die keukentafel in Amsterdam-Oost ontstond Emancipator. Een organisatie die mannen en jongens betrekt bij het doorbreken van gendernormen in bedrijven, buurten en op scholen. En dat is nodig want of het nu gaat om beroepskeuze of mentale gezondheid, samenwerken of sociale veiligheid: wat mannen onbewust hebben geleerd over mannelijkheid zit in de weg. En daar hebben mannen én vrouwen last van.
Samenwerken?
Op het Montessori Lyceum Oost ervaart Tim Moerkamp dagelijks de impact van ‘mannelijk gedrag’ als stoer doen, competitie, elkaar uitdagen. Het leidt tot ruzietjes die nergens over gaan. Als veiligheidscoördinator is praten het allerbelangrijkst. “Zorgen voor veiligheid is contact maken, oog hebben voor wat er speelt in hun levens. En als ik bij een jongen emoties zie opborrelen, zeg ik: ‘Huil gewoon even. Echte mannen huilen.’ Een klein signaal dat een jongen kwetsbaar mag zijn. Tim: “Je wil als school gedrag stimuleren dat jongeren helpt om te leren en te groeien. En dat wordt steeds lastiger nu online media en de manosfeer bepaalde gendernormen uitdragen. Ik zie die invloed terug op school. Docenten hebben bijvoorbeeld moeite jongens en meisjes te laten samenwerken.”
Nafluiten
Het MLO schakelde Emancipator in. Zij geven sinds drie jaar workshops aan leerlingen en docenten. Wat kan Emancipator tegenover die invloed van online media stellen? Bas: “Ik kan in anderhalf uur niet tig filmpjes van Andrew Tate tenietdoen. Maar die onzekerheid waar Tate op inspeelt, daar kan ik iets op bieden. Niet met veertig Bugatti’s, maar gewoon door oprecht te zijn. Door een ruimte te bieden om vragen te stellen.” Zoals laatst in een workshop over straatintimidatie. “Een jongen van zestien vroeg: ‘Maar meneer, nafluiten is toch gewoon een compliment?’ Daarop vroeg ik aan de meiden: ‘Wie van jullie vindt dat een compliment?’ Geen enkele hand ging de lucht in. Waarop ik weer aan die jongen vroeg: ‘Hoeveel telefoonnummers heb jij gescoord met nafluiten?’” Zo kwam ik in een goed gesprek over wat wèl een compliment is.
Sociale veiligheid
Door het werk van Tim, Bas en hun collega’s leren jongeren dat de mannelijkheidsnorm geen natuurwet is. Dat ze anders om kunnen gaan met groepsdruk en conflicten. Jongens durven daardoor hulp te vragen. Meiden ervaren minder intimidatie. Docenten zien het leerklimaat verbeteren. Bas: “We zien het in onderzoek: waar gendernormen minder knellend worden, neemt sociale veiligheid toe.”
