Na vijf jaar stroomt er weer leven door het Artis-Aquarium

Na een restauratie van vijf jaar opent het Artis-Aquarium op zaterdag 13 juni opnieuw de deuren voor publiek. Het rijksmonument uit 1882 is niet alleen hersteld, maar ook opnieuw ingericht als een reis door de wereld van water. Je loopt straks van oceanen naar rivieren, van koraalriffen naar mangroves en van de diepzee naar de Amsterdamse gracht.

Arie Martijn Schenk

Een van de oudste aquaria ter wereld
Het Aquarium behoort tot de oudste aquaria ter wereld. Toen het gebouw in 1882 openging, bood het bezoekers een blik op een wereld die voor veel mensen nog nauwelijks zichtbaar was: het leven onder water. Ook toen stroomde er al zout water door het gebouw, in een tijd zonder elektriciteit. Nu, ruim 140 jaar later, stroomt er opnieuw een miljoen liter water door het Aquarium.

Artis-directeur Rembrandt Sutorius noemt de heropening meer dan het terugbrengen van een publieksfavoriet. Volgens hem vertelt het nieuwe Aquarium ‘misschien wel het belangrijkste natuurverhaal van deze tijd: zonder gezond water is er geen leven’. Water verbindt volgens Artis alles: oceanen, rivieren, dieren, planten, microben, de stad en de mens zelf.

Zout water vrat zich in het gebouw
De restauratie was noodzakelijk. Zout water had zich in de loop van anderhalve eeuw diep in het gebouw gevreten. Muren, plafonds en constructies raakten beschadigd. Het was volgens Artis ‘nu of nooit’. Vijf jaar later is niet alleen het gebouw gered, maar is ook de bezoekersroute ingrijpend veranderd. Waar vroeger maar een beperkt deel van het Aquarium zichtbaar was, is nu ongeveer negentig procent van het monument toegankelijk of zichtbaar gemaakt.

Daarmee krijgen bezoekers ook plekken te zien die jarenlang achter de schermen lagen. In de catacomben is het historische Lloyd-waterfiltersysteem onderdeel van de route geworden. Dat systeem, genoemd naar aquarist William Alford Lloyd, gold in de negentiende eeuw als een technisch wonder. Het is gerestaureerd en aangevuld met moderne techniek.

Meer ruimte voor dieren en bezoekers
Ook boven de grond is veel veranderd. De aquaria zijn groter, dieper en langer gemaakt. Schotten zijn weggehaald, zichtlijnen hersteld en de zalen ogen lichter en opener. Volgens manager content Marjolein Drenth is er niet alleen meer ruimte voor dieren, maar ook voor bezoekers. In de grote hal is het verschil tussen zout en zoet water zichtbaar gemaakt: links overheerst het zoute, blauwere water; rechts het zoetere, groenere water. Ook de temperaturen verschillen per bassin.

Bezoeker Sophia, was echt verrast toen ze weer door het aquarium liep. ‘Het is magisch en zo mooi gemaakt. De hele wereld zwemt aan je voorbij.’

Het nieuwe Aquarium is nadrukkelijk geen verzameling losse bakken met vissen. De route is opgebouwd rond thema’s. Je ontdekt hoe water als leefgebied steeds anders is: zout of zoet, warm of koud, helder of troebel, snelstromend of bijna stilstaand. Ze zien hoe koraalriffen, mangroves en zeegrasvelden elkaar beschermen, hoe rivieren ecosystemen verbinden en hoe de oceaan het klimaat beïnvloedt.

De Amsterdamse gracht is terug
‘Ook de Amsterdamse gracht keerde terug’, vertelt dierverzorger Mirjam Schuurman. ‘Dat was een veelgestelde vraag toen we dicht waren.’ In het bassin is het water wat wazig, onder meer door de palingen die er leven. Juist dat maakt duidelijk dat onderwaternatuur dichtbij huis niet altijd helder en kleurrijk hoeft te zijn, om ook waardevol te zijn. ‘We hebben de attributen op de kade van de gracht aangepast naar deze tijd’, zegt Mirjam. ‘Een Biro en fatbike zijn nu zichtbaar in plaats van een Lada.

Kinderen kunnen zelf op onderzoek
Voor kinderen is veel te doen. Ze kunnen een eigen onderzeeër bouwen voor een duik naar de oceaanbodem, oceaanstromingen in beweging brengen of een hengel uitgooien bij het visspel over eerlijke visserij. Ook de voedselkeuken is zichtbaar gemaakt. Daar kunnen bezoekers meekijken met het werk van de dierverzorgers en ontdekken wie door wie gegeten wordt. Boven de keuken hangt een haai als top-predator; een illustratie van Joost Stokhof verbeeldt het voedselweb.

Dierenverzorger Mirjam Schuurman vertelt tijdens de rondleiding dat sommige dieren meerdere keren per dag voedsel krijgen. Voor roofvissen, koraal en andere bewoners vraagt dat om veel voorbereiding. Volgens haar doen de vissen het goed. De kleine haaien hebben al eieren afgezet. Ook de zeekatten, die als dieren van ongeveer één centimeter binnenkwamen, zijn binnen een jaar flink gegroeid.

Niet meer soorten, maar meer samenhang
In totaal huisvest het vernieuwde Aquarium ongeveer 250 diersoorten. Niet de hoeveelheid soorten staat centraal, maar de samenhang tussen dier, plant en leefomgeving. Bij de keuze voor dieren is gekeken welke soorten hier op een verantwoorde manier kunnen leven. Drenth geeft als voorbeeld dat niet elke bekende soort automatisch geschikt is. Het gaat om dieren die passen bij het verhaal én bij de omstandigheden in het Aquarium.

De heropening wordt gevierd met een actie: bezoekers die op zaterdag 13 juni met een duikbril naar Artis komen, mogen gratis naar binnen met een tijdslot. Die tijdsloten waren kort na de bekendmaking al volgeboekt. Vanaf zondag 14 juni is het Aquarium dagelijks toegankelijk met een regulier ticket voor Artis Park.

Met de heropening krijgt Artis een van zijn meest iconische gebouwen terug. Maar het nieuwe Aquarium kijkt verder dan nostalgie. Het wil bezoekers niet alleen laten kijken naar vissen achter glas, maar naar het water waarvan al het leven afhankelijk is.