Bij het aanmelden voor het gratis Keti Koti-ontbijt in de Muiderkerk moet ik vandaag kiezen tussen een blauw of een geel servetje. Blauw, als ik mezelf zie als een wit iemand, of geel, als ik me identificeer als iemand van kleur. Ik ben benieuwd wat er nog allemaal aan de aanmelders gevraagd gaat worden tijdens het ontbijt.

Henny Reubsaet

De tweedeling in blauw en geel is gemaakt om mensen van diverse achtergronden in gesprek te laten gaan over een thema dat raakt aan de herdenking van het slavernijverleden. En om via dialoog te komen tot wederzijdse compassie en empathie. 

Het wordt snel duidelijk dat er veel tijd en moeite is gestoken in de voorbereiding van de Keti Koti Tafel. De lange tafels zijn gedekt met Afrikaanse kleedjes, schalen puilen uit met broodjes pom en broodjes bakkeljauw, zuurgoed, bojo’s en pasteitjes.

Gele en blauwe servetjes liggen zorgvuldig om en om op de bordjes gedrapeerd. De tientallen deelnemers verdelen zich keurig over de tafels. Het feit dat er vier blauwe servetjes met elkaar in gesprek moeten gaan omdat er niet genoeg ‘gele’ deelnemers zijn, is geen probleem. Als je maar kennismaakt met iemand die je nog niet kent.  

Joodse Sedertafel 
Mercedes Zandwijken, oprichtster van de dialoogtafel, licht het ontstaan van de Keti Koti Tafel toe. Jaarlijks ging ze met haar man naar een Joodse Sedertafel. Met rituelen en een maaltijd delen ze dan de tijd in slavernij, die 3000 jaar geleden in Egypte plaatsvond. Steeds zei ze hoe jammer ze het vond dat er zoiets niet was binnen haar Surinaamse cultuur.

Haar man stelde voor om dan zelf maar een Surinaamse Tafel te beginnen. Met als gevolg dat ze in de Muiderkerk al het vijftiende jaar op rij een Keti Koti Ontbijt Tafel organiseren. In totaal hebben er al zo’n 45.000 mensen door het hele land en bij allerlei organisaties aan een Keti Koti Tafel deelgenomen, vertelt ze met gepaste trots. 

 Surinaamse rituelen 
De ochtend opent met een Surinaams ritueel om de voorouders te eren, uitgevoerd door het Surinaamse dameskoor Fri Yeye  (Vrije Ziel). Aansluitend zingen ze een slavenlied ter verwelkoming van de deelnemers.  

Daarna is het de beurt aan de deelnemers zelf om twee rituelen uit te voeren. Speciaal ontwikkeld voor de Keti Koti-tafels en ‘Bedacht aan onze keukentafel’, aldus Mercedes. Er liggen stokjes van de Kwasi Bita-plant op tafel. Als je die in je mond stopt, proef je kinine, een bittere smaak, om je te herinneren aan de bittere slaventijd. 

Vervolgens ga je met een blokje kokos de polsen wassen van je tafelgenoot tegenover je, om de pijnlijke herinneringen weg te wassen. ‘Best wel intiem, dat lichamelijke’, verwoordt een deelnemer het gevoel bij het ritueel. Een ander is geraakt door het feit dat je juist elkaars polsen moet beroeren: ‘Is dat ter herinnering aan de ketenen of juist omdat je daar de hartslag van de ander kunt voelen?’ 

Het is duidelijk: voordat de dialoog is gestart, is de zaal al geroerd. Mercedes lichtte ook nog toe dat in Surinaamse gezinnen vaak met korte, gebiedende zinnen wordt gesproken. Dat is rechtstreeks terug te voeren tot de slaventijd, toen slavenhouders op die manier met de tot slaaf gemaakten communiceerden.

‘En die boze Surinaamse moeder in de supermarkt, die we allemaal wel eens gezien hebben, is bezig haar kind alvast te disciplineren, uit liefde, omdat ze bang is dat anders de manager van de supermarkt dat gaat doen. Net zoals ze vroeger bang waren voor strafmaatregelen van de slaveneigenaar, die heel wat erger waren dan straf van ouders.’ 

Excuses maken en aanvaarden
Op tafel liggen drie kaartjes met vragen. Het thema dit jaar is excuses maken en excuses aanvaarden – hoe doe jij dat?  De tafelgesprekken volgen een vast, strak vastgehouden patroon. Je krijgt steeds een minuut om over de vraag na te denken, en daarna drie minuten spreektijd om een persoonlijke ervaring te delen, terwijl je tafelgenoot moet luisteren. Daarna is de beurt is aan de ander. Tussendoor weer een minuut ter reflectie en na afloop 5 minuten gesprekstijd om samen na te gaan wat de overeenkomsten en de verschillen waren in de gesprekken. Tussen de gesprekken door zingt Fri Yeye Surinaamse treur- en vrijheidsliederen.  

Na elke dialoogvraag loopt Mercedes de zaal rond met een microfoon. Na afloop vertrouwt ze me toe dat ze deze groep vanochtend maar moeilijk stil kreeg. ‘Jullie bleven allemaal maar met elkaar in gesprek, maar als ik vroeg wie er ervaringen wilde delen, bleef het lang stil. Jullie vertelden wel, dat excuses maken en ontvangen iets heel persoonlijks is. Dat heeft te maken met de relatie met de ander en bewustwording van je eigen daden. Maar ook met de intenties die erbij gevoeld worden. Dat soort dingen delen is ook lastig in het openbaar. Maar weer heerlijk om te zien hoe intens er gepraat werd.’

Uit je bubbel 
 Dat gold ook voor mij. Ik raakte in een boeiend gesprek met een ‘geel servetje’, iemand die totaal niet op mij leek qua culturele achtergrond, leeftijd, geloof, opvoeding en interessegebieden. Precies zoals ik gehoopt had bij aanmelding. Om ervaringen te horen die buiten mijn eigen ‘bubbel’ liggen.  

Dat dialoog leidt tot empathie is zeker duidelijk geworden deze ochtend.  Na afloop wilde iedereen graag samen met zijn of haar gesprekspartner op de foto, blij geworden door de verrassende en verrijkende kennismaking.