Eind november 2025 verscheen de langverwachte biografie over Joost Zwagerman. Het boek kreeg de mooie titel Zwaag, de zeven levens van Joost Zwagerman. Op welke manier gaf Maria Vlaar, dé biograaf van Amsterdam-Oost, vorm aan het turbulente leven van Zwagerman? 

Lennie Haarsma | Fotografie Bianca Sistermans

Maria: ‘Het is belangrijk dat je als schrijver een eigen toon en een herkenbare stem hebt. Ik heb een beschouwende blik en een literaire stijl, maar ben journalistiek onderzoek begonnen en ben toen gaan schrijven. Ik had achttien onderwerpen, allemaal thema’s die in het werk van Zwagerman voorkomen. Ook vrouwengeschiedenissen, waar nu zoveel ophef over is. En zelfmoord komt in zijn werk veelvuldig voor. Ik wilde het thematisch aanpakken, omdat ik niet wilde dat hij op de laatste pagina doodgaat. De religieuze en kunstzinnige opvattingen van Joost kwamen in het laatste hoofdstuk; dat is ook het meest essayistische. Ik wilde duidelijk maken dat ik geen uitgesproken mening over zijn levenswijze heb. Het is Joost zelf die een streng moreel oordeel over zichzelf had. Eén van de recensenten noemt de biografie een mentaliteitsgeschiedenis van een generatie en dat vind ik een groot compliment’. 

‘De biografie is ook een mentaliteitsgeschiedenis’

Moeilijk voor vrouwen én mannen
Het schrijven van de biografie was voor Maria ook een terugblik op haar eigen leven en op het literaire universum van toen, waar vrouwen geen rol speelden. ‘Net als ik kwam Joost uit een katholiek West-Fries gezin en was Nederlands gaan studeren aan de UvA. In 1990 ben ik redacteur geworden bij De Bezige Bij. Ik kwam ook in café het Paleis en ging ook lekker dansen in de Mazzo en RoXy. Het was een gedeelde wereld. Ik was in de jaren ‘80 een rebels meisje en kreeg te maken met mannen op de apenrots. Om te functioneren in zo’n wereld is het nodig zowel kritisch als dienend te zijn. Ik ben een late debutant en dat had ook te maken met de rol van vrouwen als redacteur en als schrijver. Ook ik ben seksistisch benaderd en was onderhevig aan de blik van mannen, een blik die je ook verinnerlijkt. Ik moest het van mijn intellect en kritische geest hebben. Wat ik met het boek ook wil zeggen is dat de literaire en culturele wereld in die tijd moeilijk was voor vrouwen maar voor mannen net zo goed! Joost kon de omgangsvormen eigenlijk niet aan. Nu bestaat de wereld van de uitgeverij voor 80 procent uit vrouwen. Vrouwelijke schrijvers steunen elkaar en zitten niet altijd in een concurrentiepositie. En ze gaan leuker en vriendelijker met elkaar om’.

Rustplek
In de biografie wordt duidelijk dat Amsterdam voor Joost uiteindelijk geen echte rustplek was. Voor Maria, die in de Watergraafsmeer woont, wel: ‘Absoluut; ik woon hier nu zeven jaar. Het is een fantastische plek om te wonen: veel contact met de buren; we hebben een straatapp, waar ook spullen op worden gezet. Er wordt goed voor elkaar gezorgd. De hele buurt vind ik heel fijn!’  

Luister ook op YouTube naar het interview dat de in Oost bekende Rob Zwetsloot ruim een maand geleden met Maria hield over Zwaag. En lees naast de boeiende recensies uit kranten veel info op de website van Maria: www.mariavlaar.com.