Saaie kantoren worden magisch bij De Nederlandsche Bank

De Nieuwe Schatkamer van De Nederlandsche Bank toont de tentoonstelling Greige Fantastic, die je meevoert naar een geheimzinnige kantoorwereld. Dat klinkt tegenstrijdig, want wie zag ooit een spooky office? Maar ga zelf kijken, er zijn zeventien kunstwerken te zien uit verschillende bedrijfscollecties. En omdat dit nationale financiële instituut slechts een paar stappen van de Hogesluis ligt, leest u erover op oost-online.

Anne-Mariken Raukema

Grote, institutionele verzamelaars – veelal banken en verzekeraars, maar ook ziekenhuizen en universiteiten, provincies en ministeries – kennen elkaar van de Vereniging Bedrijfscollecties Nederland (VBCN). Vier keer eerder was een aantal werken uit deze – niet zelden omvangrijke en belangrijke collecties – voor het publiek te zien. Onder andere in CODA in Apeldoorn en Singer Laren. En nu in Amsterdam, bij De Nederlandsche Bank (DNB) aan het Frederiksplein.

Sinds de opening van de nieuwe, indrukwekkend grote tentoonstellingsruimte, vervult DNB ook de rol van springplank voor opkomend talent, zowel kunstenaars als curatoren. Deze kans past als een oude jas.

Gast-curator Maia Kenney
De jonge Maia Kenney is de gast-curator van de nieuwe tentoonstelling. Zij is Pools-Amerikaanse, docent aan de Design Academy Eindhoven en schrijver. Ze woont en werkt in Amsterdam. Eerder maakte ze als assistent-curator een expositie in het Centraal Museum Utrecht, maar ook in Het HEM, Nest en Museum van Bommel van Dam stelde de tentoonstellingen samen.

Kenney won de VBCN Open curatorenprijs 2025. De tentoonstelling vindt plaats bij VBCN-lid. De zeventien werken die er nu hangen komen uit de eigen collectie van De Nederlandsche Bank, ook van het Amsterdam UMC, DELA, VU, ING, Essent-Enexis, a.s.r. & Aegon, Rabobank, Antoni van Leeuwenhoek en AkzoNobel Art Foundation. Het Stedelijk Museum Amsterdam nam de rol op zich van mentor van Kenney.

Paskamer

Een beetje dominant en tegelijk innemend nostalgisch is het ontwerp van de tentoonstelling van het Rotterdamse collectief Paskamer. Ze leenden open metalen stellingkasten van de TU Delft en zetten daar kartonnen dozen in en hingen er – al dan niet soms opgeschoven groene gordijnen van velours voor. De planken worden op deze manier raadselachtig, schimmig. Ze verhouden zich tot de kunstwerken ertussen. En suggereren vooral een weinig boeiend kantoorleven.

Kunst uit bedrijfscollecties
Het was aan Kenney om uit de duizenden voorwerpen van de ongeveer 25 (van de 52) leden van de VDBN die positief hadden gereageerd op haar oproep mee te doen, een keuze te maken. Zelf is ze geïnteresseerd in magie en spiritualiteit en ze had ook nog eens te maken met het uitgangspunt van DNB om jong talent te tonen. En de beschikbare ruimte was ook nog een dingetje. Ze koos er bewust voor om niet de hele ruimte van de Schatkamer te gebruiken, maar slechts een deel.

De werken hangen normaal gesproken in kantoorruimtes, in gangen of bij hoge uitzondering soms in ruimten die publiekelijk toegankelijk zijn. Nu verhouden de werken zich ook nog eens tot elkaar, wat een enkele keer vervreemdend werkt. Zo hangt de enorm schilderij van twee jongens die in een crematorium afscheid nemen van een dierbare tegenover een albasten babyolifantje van Theresia van der Pant uit 1974. Het hoofdje heeft een andere kleur dan de rest. Omdat er al duizenden malen overheen geaaid is – dat brengt geluk – is het wat smoezelig geworden.

Ginevra Petrozzi
Maia Kenney kreeg de kans om iemand uit te nodigen. Zij koos de Italiaanse multimediakunstenaar Ginevra Petrozzi, die aan de nieuwe werk zaken toevoegde, speciaal voor deze plek (‘site’), voor deze tentoonstelling. Zij rondde in 2021 haar masterstudie Social Design af aan de Design Academy Eindhoven. Daarna werkt ze als multimediakunstenaar en onderzoeker, was artist in residence aan de Jan van Eyck Academie. Voor de tentoonstelling When Things are Beings toonde het Stedelijk Museum in 2022 haar performance en installatie Digital Esoterism aan.

Petrozzi maakte Greige Fantastic een nieuwe installatie, waarin ze een ‘heks’ speelt die onverwacht in de achterkamers van een kantoor is beland. Daar treft ze kunstwerken aan die nog allerlei onvervulde behoeften en wensen hebben. Om die te vervullen, speelt ze een vraag-en-antwoordspel met de werken en hun makers. ‘Wat maakt het kunstwerk aan het lachen?’ en ‘Wat zou z’n allerlaatste maaltijd zijn?’

De hele tentoonstelling door stel je je als bezoeker de vraag ‘Als de medewerkers de hele dag tussen de kunstwerken zijn, wat betekent dit dan voor de maker?’

Makers
Dat geldt zeker voor het eerste werk wat opvalt: van Marcos Kueh uit de ING collectie. Het is een geweven doek in blauw en rood, met duidelijke verwijzingen naar social media en erboven hangt een rij pannen. De bezoeker kan aan een touw trekken, dat door de oren van de pannen loopt, waardoor ze lawaai gaan maken. Petrozzi voegde de potten en pannen toe aan het werk, om het wakker te maken.

Van Fiona Lutjenhuis staat een kamerscherm dat uit de collectie van AkzoNobel Art Foundation komt. De handgemaakte bezems eromheen lijken het scherm, wat op zich al een veiligmakende werking heeft, nog eens extra te beschermen.

De Mexicaanse kunstenaar Dodi Espinosa’s werk hangt normaal gesproken in het Antoni van Leeuwenhoek. Petrozzi voegde ook hier wat aan toe: zeventig ex voto’s met ogen erop, verwijzend naar een eeuwenoude Maja-overlevering, die combineren met een rooms-katholieke traditie.

Uit de collectie van de Vrije Universiteit Amsterdam koos Kenney een werk van Carmen Schabracq. Een schilderij met ertegenover een spiegel, waarin duidelijk staat gegraveerd: zij zijn voor altijd verenigd.

Niet voor niets is het slotwerk een uitsmijter. Een werkkast van de schoonmaakploeg? Ja! Maar dan ook met op een metalen stellingkast, naast een groen velours gordijn een soort grote houten kijkdoos met een vissenoog. Kijk zelf maar. Iene Vonks werk is normaal gesproken opgeborgen in de stichting Kunstcollectie Essent-Enexis. En net als bijna al deze werken bijna nooit te zien. Nu wel!

Greige Fantastic is te zien tot en met 19 juni bij De Nederlandsche Bank. Gratis toegankelijk en geopend van maandag tot en met vrijdag van 9.00 tot 17.00 uur. Check www.vbcn.nl en www.dnb.nl