Voor mij als bewoner van het Oostelijk Havengebied is de route via de Czaar Peterstraat en de Sarphatistraat zo ongeveer de belangrijkste toegang tot de binnenstad. Een route die ik de afgelopen jaren vooral heb leren kennen als een aaneenschakeling van bouwputten, omleidingen en verrassingen. De ene week kon je nog rechtdoor, de volgende week werd je met een paar hekken vriendelijk doch dringend een andere kant op gestuurd.
Patrick van de Hoven
Maar na ruim tien jaar plannen en verbouwen werd de vernieuwde Binnenring afgelopen september dan eindelijk officieel opgeleverd. Vooral de laatste twee jaar waren een beproeving voor de vaste gebruikers. Inmiddels zijn de meeste hekken verdwenen en kan ik genieten van het resultaat. En dat mag er zijn.
Drie kruisingen, drie werelden
Wie vanuit het Oostelijk Havengebied onder het spoor door de Czaar Peterstraat in fietst, komt op weg naar de Amstel drie belangrijke kruisingen tegen. Ze verschillen nogal van karakter. Eigenlijk zijn het drie verschillende antwoorden op dezelfde vraag: hoeveel ruimte gunnen we de Amsterdamse fietser?
De eerste ligt bij het Esso-tankstation en de molen, waar de Czaar Peterstraat overgaat in de Sarphatistraat. Hier is het allemaal nog tamelijk traditioneel geregeld. Verkeerslichten bepalen wie er mag rijden en wie moet wachten. Fietsers hebben wat meer ruimte gekregen om zich voor het rode licht te verzamelen. Prettig, maar weinig opwindend. De kruising functioneert, maar als fietser krijg je niet het gevoel dat de stad speciaal voor jou is ingericht.
Een stukje voor de Amstel, bij het Weesperplein, wacht een verkeerskundige hindernisbaan. Vier rijstroken met druk autoverkeer, trams, haltes en overstekende voetgangers die allemaal ergens naartoe moeten. De fietser mag zich er tussendoor zien te manoeuvreren. Ook hier zijn de wachtruimtes wat royaler geworden, maar verder lijkt de grote vernieuwing aan deze kruising voorbij te zijn gegaan.
Er schijnt nog een evaluatie te komen, waarna mogelijk aanpassingen volgen. Wat mij betreft mag de gemeente daarbij best wat ambitieuzer zijn. Als je een fietsring aanlegt, waarom geef je de fietsers hier dan niet ook voorrang op het autoverkeer? Dat zou een duidelijk signaal zijn over wie in Amsterdam tegenwoordig op de eerste plaats komt. Op advies van de Amsterdamse afdeling van de Fietsersbond hebben fietsers op de fietsring in de Sarphatistraat overigens al voorrang gekregen op fietsers die de route richting de Weesperstraat en Wibautstraat kruisen.
Nederlandse ingenieurskunst
En dan is er de kruising daartussen, bij het Alexanderplein. Daar lijkt alles samen te komen waar de Nederlandse fietsinfrastructuur wereldwijd om wordt bewonderd. Want hoe vanzelfsprekend wij onze fietspaden, slimme kruisingen en uitgebreide fietsnetwerken ook vinden, in het buitenland kijkt men er met ontzag naar. Die infrastructuur is niet alleen het resultaat van onze fietscultuur, maar ook een belangrijke reden voor het succes ervan. Nederlanders fietsen zoveel omdat het gemakkelijk, veilig en vanzelfsprekend is. Internationaal spelen we op dit gebied in een klasse apart. Daar mogen we best wat trotser op zijn. En op het Alexanderplein hebben de verkeerskundigen wat mij betreft een klein meesterwerk afgeleverd.
Van verkeerslichten naar gezond verstand
Dat meesterwerk is niet in één keer ontstaan. Het is het resultaat van jaren experimenteren, onderzoeken en bijschaven. Een mooi voorbeeld van hoe je verkeersproblemen niet alleen achter de tekentafel oplost, maar vooral door te kijken wat er in de praktijk gebeurt.
Tot 2016 werd het verkeer op het Alexanderplein nog keurig gedirigeerd door verkeerslichten. Grote groepen fietsers stonden regelmatig voor rood te wachten, terwijl er nauwelijks iets anders voorbijkwam. De gemeente besloot de lichten bij wijze van proef uit te schakelen. Een eenvoudige ingreep, maar wel een die inging tegen het idee dat een druk kruispunt nu eenmaal verkeerslichten nodig heeft.
En zowaar, het werkte. Fietsers konden vaker zonder te stoppen doorrijden, terwijl trams er nauwelijks hinder van ondervonden. Onderzoek liet zien dat de verkeersveiligheid per saldo weinig veranderde, al werden iets meer conflicten tussen fietsers en auto’s waargenomen. De voordelen waren overtuigend genoeg om de verkeerslichten definitief uit te laten.
Daarmee was de kruising nog niet af. In de jaren daarna volgden aanpassingen en werd de voorrangssituatie verbeterd. De grote stap kwam met de recente herinrichting van de Binnenring. In september 2026 werden de belangrijkste werkzaamheden afgerond. Tramsporen werden vernieuwd, fietspaden verbreed en de fietsstraat verder doorgetrokken. Ook voetgangers kregen meer ruimte. De laatste beplanting moet nog volgen, maar het resultaat is al goed zichtbaar.
Het gaat bijna vanzelf
Ik fiets hier regelmatig en ik blijf aangenaam verrast over hoe soepel het allemaal verloopt. Fietsers, automobilisten en trambestuurders lijken elkaar moeiteloos te vinden. Er wordt gekeken, oogcontact gemaakt en waar nodig even ingehouden. De verkeersregels doen de rest. Auto’s en trams rijden rustig en iedereen lijkt te begrijpen wat de bedoeling is.
En dat terwijl je toch een behoorlijk brede lap asfalt oversteekt. Nergens krijg ik het gevoel dat ik me door een verkeersjungle moet worstelen. Het gaat allemaal opvallend ontspannen. Natuurlijk helpt de omgeving een handje. Met de monumentale Muiderpoort, de historische bebouwing en Artis om de hoek is dit toch al een van de aantrekkelijkste plekken van Oost. Verkeerskunde en stadsgezicht versterken elkaar hier op een bijzonder prettige manier.
Een nieuwe uitdaging op twee wielen
Maar met een voortreffelijke infrastructuur ben je er nog niet. Want terwijl Amsterdam zijn fietsroutes steeds verder verbetert, is ook de fiets zelf veranderd. Of beter gezegd: er is een motor bij gekomen.
De elektrische fiets heeft het fietsen voor velen gemakkelijker gemaakt, maar zorgt ook voor grotere snelheidsverschillen op het fietspad. Dat gaat soms ten koste van de veiligheid en het ontspannen karakter van onze fietscultuur. Bovendien kiezen steeds meer jongeren voor een e-bike, terwijl ze prima zelf kunnen trappen. De Amsterdamse Fietsersbond heeft daar een mooie term voor: fietsen op eigen kracht, kortweg oek-fietsen. Vooral voor kinderen is dat belangrijk, niet alleen voor hun conditie, maar ook voor het ontwikkelen van verkeersvaardigheden.
Fietsersbond Amsterdam maakt zich zorgen en pleit voor stevige maatregelen. Een minimumleeftijd van 16 jaar voor e-bikes, een kentekenplicht, verplichte WA-verzekering en een helmplicht voor jongeren onder de 18. Ook wil de bond elektrische fietsen op bepaalde 30km-wegen naar de rijbaan kunnen verwijzen. Opmerkelijk genoeg gaat de Amsterdamse afdeling daarmee aanzienlijk verder dan de landelijke Fietsersbond, die vooralsnog een minimumleeftijd van 12 jaar voorstaat en terughoudender is over een kentekenplicht.
Het roept een fundamentele vraag op: voor wie zijn onze fietspaden eigenlijk bedoeld? En hoe zorgen we ervoor dat ook de traditionele fietser zich er prettig en veilig blijft voelen?
Op het Alexanderplein hebben de Amsterdamse verkeerskundigen laten zien hoe je met een doordachte inrichting een ingewikkeld verkeersvraagstuk op elegante wijze kunt oplossen. Daar mogen we trots op zijn.
Voor de toekomst van de harmonie op onze fietspaden ligt er echter nog een ander vraagstuk op tafel. En dat lossen we niet op met een paar extra meters rood asfalt. Daarvoor zal ook Den Haag in beweging moeten komen.



