Op 27 oktober 1275 werd de naam Amsterdam voor het eerst opgetekend in een officieel document: het beroemde tolprivilege van graaf Floris V. Dit document gaf de inwoners van het kleine vissersdorp aan de Amstel vrijstelling van tol in het graafschap Holland, en wordt gezien als het geboortebewijs van de stad. Precies 750 jaar later, in oktober 2025, viert Amsterdam deze bijzondere verjaardag. Het Stadsarchief Amsterdam, hoeder van dit unieke document, staat vanzelfsprekend midden in de feestelijkheden.
Hoogtepunt: een publieksdag vol activiteiten
Op zondag 26 oktober organiseert het Stadsarchief een gratis publieksdag boordevol activiteiten. Samen met het project Schrijven naar de Toekomst wordt stilgestaan bij verleden, heden en toekomst van de stad. Rapper en dichter Brainpower (Gertjan Mulder) spreekt om 15.30 uur zijn persoonlijke verjaardagswens uit aan de jarige stad, een symbolisch moment dat traditie en eigentijdse cultuur samenbrengt.
Je kunt deelnemen aan het brievenproject: 750 brieven die Amsterdammers dit jubileumjaar hebben geschreven, worden feestelijk aangeboden aan het Stadsarchief. Iedereen kan deze dag bovendien zelf nog een brief aan de stad schrijven, die wordt opgenomen in de collectie.
Brieven als venster op de stad
Het thema van de publieksdag draait om brieven, intieme getuigenissen van het leven in de stad. In de Koningszaal vindt ieder uur een interactieve voorstelling plaats waarin thema’s uit deze briefwisselingen centraal staan. In de Centrale Hal van het Stadsarchief kun je brieven lezen en beluisteren: odes aan tegendraadse vrouwen, persoonlijke verhalen en zelfs brieven die vanuit een koepeltentje worden verstuurd aan dak- en thuislozen. Voor wie zelf met brievenprojecten aan de slag wil, wordt het nieuwe boek van Schrijven naar de Toekomst gepresenteerd, waarin de werkwijze wordt toegelicht. Kinderen kunnen zich uitleven aan de knutseltafel met het maken van eigen briefpapier en enveloppen.
De dag wordt afgesloten met een theatervoorstelling die gebaseerd is op de brieven die het afgelopen jaar zijn geschreven. Zo ontstaat een levend portret van Amsterdam anno 2025, gezien door de ogen van haar bewoners.
Unieke kans: het tolprivilege aanraken
Een absoluut hoogtepunt van het weekend is de presentatie van het tolprivilege van 1275 in de Schatkamer van het archief. Niet alleen is dit kostbare document beide dagen te bewonderen, bezoekers krijgen ook de unieke kans om het voor het eerst zelf te voelen. Het is alsof men letterlijk in aanraking komt met de geboorteakte van Amsterdam.
Daarnaast opent in de Schatkamer een tijdelijke presentatie: ‘Feest en Vermaak in middeleeuws Amsterdam’. Deze tentoonstelling, te zien van 21 oktober tot en met 16 november, laat zien hoe Amsterdammers zich in de late middeleeuwen vermaakten.
Gratis tentoonstellingen
Ter gelegenheid van de verjaardag zijn op zondag 26 oktober ook de tentoonstellingen van het Stadsarchief gratis te bezoeken. Dat geldt onder meer voor de indrukwekkende fototentoonstelling “De Wallen” van Dana Lixenberg, waarin het wereldberoemde Amsterdamse stadsdeel op indringende wijze wordt vastgelegd. Ook de vaste tentoonstellingen en filmvertoningen zijn toegankelijk zonder entree.
Amsterdam 750: samen vieren, samen schrijven
Met het verjaardagsweekend benadrukt het Stadsarchief zijn rol als bewaarplaats van de collectieve herinnering van de stad. Van het middeleeuwse tolprivilege tot hedendaagse brieven: het archief verbindt eeuwen van Amsterdammers met elkaar. Het jubileumjaar Amsterdam 750 nadert zijn einde, maar in de verhalen, brieven en tentoonstellingen klinkt de stad door – verleden, heden en toekomst tegelijk.
Check amsterdam.nl/stadsarchief
