Zorgen om lage opkomst kleuren eerste debat van nieuwe gemeenteraad

De nieuwe gemeenteraad is afgelopen week geïnstalleerd en ging direct in debat over de verkiezingsuitslag en de lage opkomst. In dat eerste debat trok ook de bijdrage van SP-fractievoorzitter Angelo Delsen de aandacht. De jonge politicus uit de Transvaalbuurt zit na een verlies van zijn partij als enige SP’er in de raad en hield zijn maiden speech.

Arie Mertijn Schenk

GroenLinks eindigde als grootste partij met tien zetels. D66 volgt met acht zetels en de PvdA met zeven. GroenLinks en PvdA zijn nu opgegaan in PRO Amsterdam met 17 zetels de grootste fractie in de raad. De opkomst kwam uit op 47,1 procent: iets hoger dan in 2022, maar volgens alle partijen nog altijd zorgwekkend laag. Voor de SP verliepen de verkiezingen moeizaam: de partij ging van twee naar één zetel, waardoor Angelo Delsen nu alleen de fractie vormt.

Debat blijft aftastend
Het debat in de raadzaal over de uitslag en opkomst was niet echt spannend en aftastend. Oppositiepartijen probeerden duidelijkheid te krijgen over de coalitievorming, maar zowel Pro Amsterdam (voorheen GroenLinks en PvdA) als D66 hielden de kaarten tegen de borst. ‘Ik ga niet via de raad onderhandelen’, klonk het.

Grote verschillen in opkomst
De lage opkomst vormde het zwaartepunt van het debat. In sommige delen van de stad blijft de opkomst steken onder de 20 procent, terwijl andere wijken richting de 80 of 90 procent gaan. Daarmee verschuift ook waar verkiezingen feitelijk worden beslist. De raad vormt zo een sterke afspiegeling van buurten met een hoge opkomst, maar veel minder van wijken waar weinig bewoners hun stem uitbrengen.

De zorgen daarover leven breed in de raad. Er kwam steun voor een motie om een commissie in te stellen die moet onderzoeken hoe meer Amsterdammers betrokken raken bij verkiezingen. Daarbij ligt extra aandacht bij buurten waar de opkomst structureel laag blijft. De opkomst in stadsdeel Oost was 52,4 procent en ook daar zijn grote verschillen, met stembureaus van boven de 90 procent in de Watergraafsmeer en rond de 30 procent in de Indische Buurt.

Delsen: ‘Socialisme geeft vrijheid’
Nieuw gemeenteraadslid uit Oost Angelo Delsen hield tijdens het debat zijn eerste speech. Hij opende persoonlijk: ‘Mijn vader vroeg mij vorige week: waarom wil je opkomen voor zielige mensen?’ Die vraag wees hij direct van de hand. Voor Delsen draait socialisme niet om medelijden, maar om macht en vrijheid. ‘Ik ben socialist, omdat socialisme vrijheid geeft aan mensen zoals ik’, zei hij, verwijzend naar zijn achtergrond en naar groepen die volgens hem te weinig ruimte krijgen.

In zijn betoog legde Delsen de nadruk op materiële zekerheid: betaalbaar wonen, toegang tot onderwijs en een fatsoenlijk inkomen. Juist op dat punt plaatste hij scherpe kanttekeningen bij de huidige politieke verhoudingen in de stad. Volgens hem blijven ideologische verschillen onderbelicht in de verkenning van een nieuwe coalitie. Zijn conclusie was helder: ‘Wanneer je echt ideologische eenheid wilt, ga dan over links.’

Kritiek op politiek spel en lage opkomst
Delsen koppelde die analyse direct aan het lage vertrouwen in de politiek en de lage opkomst. Volgens hem ligt de oorzaak niet alleen bij bewoners, maar ook bij politieke keuzes. Hij waarschuwde voor een kloof tussen verkiezingsretoriek en de uiteindelijke coalitievorming. ‘Stop met het campagnetoneelspel’, stelde hij, en riep op tot duidelijke politieke keuzes.

Ook andere oppositiepartijen lieten van zich horen en spraken de ambitie uit het college scherper te controleren. In dit eerste debat bleef die scherpte echter nog uit.

Voor nu stond het debat vooral in het teken van aftasten en positionering. De nieuwe gemeenteraad is geïnstalleerd en de onderhandelingen zijn gestart. Juist in een stad waar de opkomst nog steeds laag blijft, kan een steviger en duidelijker debat helpen om meer Amsterdammers richting de stembus te trekken. Met veel nieuwe gezichten in de raad ligt daar voor de komende periode een duidelijke opgave.