Framer Framed toont deze zomer een – met deze droogte toepasselijke – tentoonstelling: Wild Waters: Dammen en delta’s na het modernisme. De expositie onderzoekt water als iets wat in ons leven onmisbaar is. Maar worden er grote ingrepen gedaan, met ecologische gevolgen van dien. En vergeet daarmee niet de macht die wordt uitgeoefend over mens, land en natuur.
Anne-Mariken Raukema
Bij sommigen leeft het idee dat Framer Framed ‘moeilijke’ tentoonstellingen maakt. Maar een betere tentoonstelling om deze drempel wat te verlagen dan deze is er eigenlijk niet. Immers, water gebruiken we zelf elke dag. Het fijne is al dat de tentoonstelling in een grote ruimte is en daardoor overzichtelijk. Ook al hangen er kaasdoeken aan ronde rails, waardoor ruimten min of meer afgescheiden worden, maar met een zweem van wat erachter te zien is.
Nationale verhaal
Het Nederlandse landschap is doordrenkt met water. We zijn een typisch deltaland met een groot netwerk van rivieren, kanalen en grondwater. En dat speelt zich niet alleen boven de grond af. Ook ondergronds, denk aan waterdepots, aquaducten en het hele systeem van waterzuivering. Eeuwenlang is water een bron van leven én een voortdurende dreiging. Daarom beschermen dijken, kanalen en stormvloedkeringen het land dat grotendeels onder zeeniveau ligt. Het hele stelsel draagt bij aan ons nationale verhaal waarin controle over water centraal staat. Niemand keek op toen – toen nog kroonprins – Willem-Alexander zich ging verdiepen in watermanagement.
Water inzet van politiek gewin
Dammen en waterwerken werden in de tijd van de moderne industrialisatie gezien als teken van vooruitgang en nationale ontwikkeling. De Aswandam, voltooid in 1970, bracht elektriciteit naar duizenden mensen in Egypte en veranderde de Nijl in een symbool van postkoloniale ambitie. Later zou blijken dat veel van zulke projecten ten koste gaan van mens en natuur. Ecosystemen werden verstoord en gemeenschappen werden gedwongen zich te verplaatsen. Elders in de wereld zijn andere schrijnende voorbeelden te noemen, zoals de waterbronnen in Libië, waardoor toegang tot water ongelijk werd verdeeld. Soms verdwenen hele plaatsen van de kaart door overstromingen en waterbouwkundige ingrepen. Door de klimaatcrisis wordt toegang tot schoon en zoet water steeds onzekerder, terwijl water in toenemende mate ongelijk wordt verdeeld en wordt ingezet als economisch en politiek middel.
Alles nat
De Spaanse curator Àngels Miralda stelde de tentoonstelling samen en deed dat vol overgave en met kennis van zaken en het veld dat zich over verschillende continenten uitspreidt. Bij binnenkomst hangen er licht angstaanjagende foto’s van Morteza Soorani, die allemaal als thema water hebben, ook in sneeuwvorm.
Er is veel werk te zien van de Turkse kunstenaar Suat Öğüt, die in Amsterdam woont en werkt. Drie bijzettafeltjes met daarop bergen snoepjes en snoeppapiertjes op de grond eromheen. Dat thema komt terug in een grote maquette van zijn hand – Disappeared landscape uit 2022 – met een landschap waar een rivier doorheen stroomt en een stadje aan ligt, met daaroverheen gedrapeerd een soort deken gemaakt van aan elkaar geplakte snoeppapiertjes. De deken wordt gedragen door vier gebogen buizen. Hij omarmde een van de vijf thema’s, dat van watertoxologie. Ook de twaalf grote vogelportretten die van een afstand op borduurwerken lijken, zijn van zijn hand. Wie dichterbij komt, ziet dat het om mozaïekwerken gaat.
Wie binnenkomt, hoort misschien wel meteen het werk Bash na Bash (2025) van Anna Moreno. Op twee grote schermen, waar je als bezoeker tussendoor loopt, staan twee meiden op hun handen te tellen terwijl ze afwerende bewegingen maken. Ze kijken echter niet naar elkaar, zoals ik aanvankelijk dacht, maar naar de toeschouwer.
Adelita Husni-Bey maakte vier collages van allerhande documenten die twee aan twee ruggelings in de ruimte hangen.
Waterleidingen streng bewaakt
Abdo Zin Eldin komt uit Egypte en maakte een soort woonkamer door kaasdoek in driekwart cirkel te hangen. Maar bij nader inzien is de enscenering minder knus dan in eerste oogopslag gedacht. Er hangen vijf beeldschermen: vier kleine en een grote. Er staat een lage, ronde, groene bijzettafel en een soort hooiberg met een voodoo-achtig object daarop. De waterleidingbuizen van Sakkoura (2026) zijn net zo groen als de tafel. Op de hendels staan militairen in gevechtshouding. Speelgoed, maar even agressief als echt.
Framer Framed, Oranje-Vrijstaatkade 71.
Wild Waters: Dammen en delta’s na het modernisme
is te zien tot en met 30 augustus.
Open op dinsdag tot en met zondag van 12.00 tot 18.00 uur.
De toegang is gratis, een vrijwillige bijdrage aan de deur wordt gewaardeerd.
