Een plant kan niet weglopen wanneer het te warm, te droog of juist te nat wordt. Toch zijn planten bepaald niet weerloos. In miljoenen jaren evolutie hebben ze een groot arsenaal aan manieren ontwikkeld om zich aan extreme omstandigheden aan te passen. Tijdens de vierdaagse cursus ‘Groene Strategieën – Hoe overleven planten?’ duikt De Hortus in die bijzondere overlevingskunst. Daarbij wordt ook gekeken naar wat er door klimaatverandering in de straten van Amsterdam gebeurt.
Redactie
Als je door de Hortus wandelt, zie je vooral een grote verscheidenheid aan bomen, struiken, bloemen en andere planten. Maar achter al dat groen gaat een voortdurend gevecht om licht, water, voedsel en ruimte schuil. Planten moeten bovendien bestand zijn tegen hitte en kou, langdurige droogte, overvloedige regenval en soms grote temperatuurschommelingen.
Ze kunnen niet simpelweg naar een gunstiger plek vertrekken, daarom hebben planten in de loop van de evolutie andere oplossingen gevonden. Sommige soorten slaan water op in dikke bladeren, stammen of wortels. Andere beperken verdamping, laten in droge perioden hun bladeren vallen of beschikken over wortels die diep de bodem in gaan. Weer andere planten kunnen juist goed omgaan met een omgeving waarin tijdelijk zeer veel water beschikbaar is.
De Klimatenkas als levend klaslokaal
Die aanpassingen staan centraal tijdens de cursus van de Hortus. Deelnemers krijgen eerst uitleg over de verspreiding van planten over verschillende klimaatzones en de omstandigheden waaraan soorten zich daar hebben moeten aanpassen. Daarna wordt de theorie direct gekoppeld aan de levende collectie.
Samen met docenten gaan deelnemers de tuin in om te bekijken hoe zulke strategieën er in werkelijkheid uitzien. Een belangrijke rol is daarbij weggelegd voor de Klimatenkas. Daar zijn planten uit verschillende klimaatzones bij elkaar gebracht en worden de relaties tussen plant, klimaat en leefomgeving zichtbaar.
Als je weet waarop je moet letten, zie je volgens de Hortus daardoor ineens veel meer. Bladeren, wortels, stekels en de vorm waarin een plant groeit, zijn niet alleen uiterlijke kenmerken. Ze kunnen iets vertellen over de omstandigheden waarin een soort zich heeft ontwikkeld en over de manier waarop de plant probeert te overleven. Daarmee gaat de cursus ook over een andere manier van kijken naar planten. Wat op het eerste gezicht een stilstaand organisme lijkt, blijkt voortdurend te reageren op zijn omgeving.
Klimaatverandering in de stad
Op de laatste cursusdag verlaten de deelnemers de beschutte omgeving van de Hortus. Tijdens een wandeling door de omliggende straten wordt onderzocht wat er met de stadsflora gebeurt. Dat maakt het onderwerp bijzonder actueel. Klimaatverandering is niet alleen zichtbaar in smeltende ijskappen, langdurige droogte of extreem weer elders in de wereld. Ook in een stad als Amsterdam veranderen de omstandigheden waarin planten moeten groeien. Warme perioden kunnen langer duren, hevige regenbuien komen vaker voor en de bebouwde omgeving houdt veel warmte vast.
Dat heeft gevolgen voor het groen tussen gevels, langs kades, in plantsoenen en tussen straatstenen. Sommige soorten blijken goed te profiteren van de veranderende omstandigheden, terwijl andere het juist moeilijker krijgen. Tegelijkertijd kunnen planten die vroeger vooral met warmere gebieden werden geassocieerd nieuwe kansen krijgen.
Tijdens de wandeling kijk je daarom naar vragen die ook voor ecologen en stadsbeheerders steeds belangrijker worden: welke planten verschijnen, welke soorten houden stand en welke verdwijnen langzaam uit het straatbeeld?
Meer dan alleen decoratie
De cursus sluit daarmee aan bij een bredere verandering in de manier waarop naar stedelijk groen wordt gekeken. Bomen en planten zijn niet alleen bepalend voor hoe een straat, plein of park eruitziet. Groen kan tijdens warme dagen voor schaduw en verkoeling zorgen, water vasthouden na hevige regenval en leefruimte bieden aan insecten, vogels en andere dieren.
Juist in een dichtbebouwde stad wordt de vraag welke planten tegen toekomstige omstandigheden bestand zijn daardoor steeds relevanter. De Hortus biedt daarvoor een bijzondere plek. Op een relatief klein oppervlak, midden in de Plantagebuurt, groeien soorten die zich hebben ontwikkeld onder sterk uiteenlopende omstandigheden. Wat normaal verspreid over verschillende delen van de wereld voorkomt, is er dicht bij elkaar te bestuderen.
De vierdaagse cursus ‘Groene Strategieën – Hoe overleven planten?’ richt zich op iedereen die meer wil weten over de veerkracht en vindingrijkheid van planten. Het gaat daarbij niet alleen om kennis uit boeken. Door planten van dichtbij te bekijken en vervolgens ook de straat op te gaan, wil De Hortus laten zien dat de gevolgen van een veranderend klimaat soms dichterbij te vinden zijn dan gedacht.
De vierdaagse cursus ‘Groene Strategieën – Hoe overleven planten?’
In De Hortus Amsterdam op zaterdag 24 en 31 oktober, 14 en 21 november van 13.30 tot 16.00 uur€ 125,- per persoon, inclusief entree tot De HortusMeer informatie bij [email protected]
