Na jaren van verkeersborden, afgesloten fietspaden en opvallende witte keien gaat de Plantage Middenlaan op de schop. De gemeente Amsterdam is begonnen met de herinrichting van het gedeelte tussen de Plantage Kerklaan en de Plantage Parklaan. De straat wordt definitief een fietsstraat, met bredere trottoirs voor voetgangers. De werkzaamheden duren naar verwachting tot april.
Redactie | Foto Björn Martens
Aje de afgelopen jaren over de Plantage Middenlaan fietste, moest regelmatig goed opletten. De fietspaden waren afgesloten; als fietser moest je de rijbaan op en grote witte keien namen een deel van de beschikbare ruimte in beslag. Het was een tijdelijke verkeerssituatie, maar die bleef jarenlang bestaan. Nu komt daar eindelijk verandering in.
De gemeente gaat de straat nu overzichtelijker en veiliger maken voor fietsers en voetgangers. De bestaande fietspaden verdwijnen en worden samengevoegd met de trottoirs. Daardoor ontstaat meer ruimte voor voetgangers. Fietsers krijgen definitief een plek op de rijbaan, waar auto’s te gast zijn.
Witte keien als veiligheidsmaatregel
De bijzondere verkeerssituatie op de Plantage Middenlaan heeft een voorgeschiedenis. In 2022 werden de fietspaden afgesloten in verband met werkzaamheden aan het Nationaal Holocaustmuseum. Bij het Nationaal Holocaustmuseum en de Hollandsche Schouwburg kwamen bovendien grote keien te liggen als veiligheidsmaatregel tegen mogelijke aanslagen met voertuigen.
De keien, die inmiddels wit zijn geschilderd, kregen in de buurt al snel de bijnaam ‘Halsema-hunebedden’. Ze bleken geen tijdelijke oplossing, maar zouden blijven liggen. Daarmee werd ook duidelijk dat de oude fietspaden niet meer in gebruik zouden worden genomen.
Voor fietsers ontstond een onoverzichtelijke situatie. Ze moesten de rijbaan delen met auto’s, terwijl de oude fietspaden jarenlang afgesloten bleven met verkeersborden. Ook voetgangers hadden op sommige plekken weinig ruimte. De tijdelijke inrichting leidde tot ergernis onder bewoners en voorbijgangers.
Bomen blijven behouden
Een ingrijpende herinrichting van de Plantage Middenlaan blijkt niet eenvoudig. De historische straat heeft een beperkte breedte, terwijl er ruimte moet blijven voor trams, auto’s, fietsers en voetgangers. Ook de bestaande bomen en tramhaltes beperken de mogelijkheden.
Er zijn verschillende oplossingen onderzocht. Een volledige herinrichting, waarbij ook de trambaan en tramhaltes zouden veranderen, bleek voorlopig niet haalbaar. Daarvoor zijn meer voorbereiding, overleg en financiële middelen nodig.
De gemeente kiest daarom voor een beperktere aanpassing. De bomen blijven behouden en er komen meer fietsenrekken. De tramhaltes blijven voorlopig op hun bestaande plek. Over mogelijke verbeteringen aan de haltes blijven de gemeente, het GVB en de Vervoerregio Amsterdam in gesprek.
De grote veiligheidskeien blijven eveneens liggen. Daarmee verdwijnt weliswaar de tijdelijke verkeerssituatie, maar niet iedere belemmering in de straat.
Werkzaamheden in twee fasen
Om de overlast voor bewoners, ondernemers en bezoekers te beperken, wordt de Plantage Middenlaan in gedeelten aangepakt. Eerst is de zijde van de Hollandsche Schouwburg aan de beurt. Deze werkzaamheden moeten voor de kerst zijn afgerond. Daarna volgt in februari het werk aan de overzijde van de straat. Als alles volgens planning verloopt, is de herinrichting medio april klaar.
Tijdens de werkzaamheden gelden verschillende omleidingen. Fietsers worden via de Plantage Parklaan, de Plantage Muidergracht en de Plantage Kerklaan geleid. Automobilisten moeten omrijden via de Henri Polaklaan. Voetgangers kunnen langs de werkzaamheden lopen via tijdelijke loopvoorzieningen. De trams blijven rijden.
Niet de hele Plantage Middenlaan wordt aangepakt
De huidige werkzaamheden beperken zich tot het gedeelte tussen de Plantage Parklaan en de Plantage Kerklaan, bij het Nationaal Holocaustmuseum en de Hollandsche Schouwburg.
Voor het andere deel van de Plantage Middenlaan, richting de Sarphatistraat en het Alexanderplein, is voorlopig geen vergelijkbare herinrichting voorzien. Tijdens een bijeenkomst van de stadsdeelcommissie in 2025 werd duidelijk dat een aanpak van dat gedeelte mogelijk nog jaren op zich laat wachten. Daarmee is de huidige herinrichting vooral een eerste stap in het verbeteren van de verkeerssituatie in deze drukke straat.
Opluchting, maar ook verkeershinder
Dat er eindelijk iets gebeurt, wordt door bewoners met instemming ontvangen. Tegenover AT5 vertelde een buurtbewoner onlangs blij te zijn dat de jarenlange onduidelijkheid over de plaats van fietsers, voetgangers en auto’s wordt aangepakt.
Tegelijkertijd zorgen de werkzaamheden opnieuw voor hinder. De Plantage Middenlaan vormt een belangrijke verbinding tussen de oostelijke binnenstad en de omgeving van het Alexanderplein. Ook bezoekers van Artis, het Verzetsmuseum, het Nationaal Holocaustmuseum en de Hollandsche Schouwburg krijgen met de werkzaamheden te maken.
De komende maanden zal de bereikbaarheid daarom nog regelmatig aandacht vragen. Pas in het voorjaar van 2027 moet duidelijk worden hoe de nieuwe fietsstraat in de praktijk functioneert.
