Indische Buurtbewoner Gerda van ’t Hoff schreef een boek over het aangrijpende levensverhaal van een joods echtpaar uit de Javastraat. oost-online zocht haar op en vroeg naar haar jarenlange zoektocht om deze geschiedenis boven tafel te krijgen.
Fokko Kuik
Gerda ontvangt me in haar woning tegenover het Muiderpoortstation. Ze ging daar na haar pensionering wonen. In haar laatste baan werkte ze bij het Ministerie van Justitie in Den Haag. Haar wieg stond in het in 1952 nog nauwelijks bebouwde Buitenveldert. Ze groeide daarna op in Noord en woonde later op meer plekken in Amsterdam. Tien jaar geleden was ze blij om weer terug te zijn in haar geboortestad.
Het Muiderpoortstation, een plek met een beladen historie
Ze is socioloog en had geen duidelijk beeld van wat ze na haar werkzame leven zou gaan doen, maar was altijd al geïnteresseerd in geschiedenis. Ze besefte dat haar nieuwe woonplek er een was met een beladen historie. Want tijdens de Tweede Wereldoorlog werden vanaf het Muiderpoortstation duizenden Amsterdamse joden afgevoerd naar Westerbork en vernietigingskampen in Duitsland, een reis die de meesten niet zouden overleven.
Toen ze jaren geleden tijdens een 4-mei-herdenking op het Kastanjeplein de herdenkingsceremonie ‘Namen en Nummers’ van beeldend kunstenaar Ida van de Lee bijwoonde, maakte dat een diepe indruk. Haar interesse in de tragische geschiedenis van de joden in Oost groeide verder. Ze kwam in contact met Ida van de Lee en maakte zo’n vijftig herinneringsteksten over vermoorde joodse buurtbewoners door op zoek te gaan naar gegevens over hun levens en hun uiteindelijke lot. Deze zijn terug te vinden op www.namenennummers.nl.
Zoektocht naar een levensverhaal
Tijdens haar zoektochten naar informatie over deze slachtoffers merkte ze dat ze soms veel meer gegevens in archieven kon vinden dan wat ze kwijt kon op die website. Een artikel op Oost Online in 2020 over de herdenking van joodse slachtoffers van voetbalclub WV-HEDW bracht haar op het spoor van een nabestaande van voormalige bewoners van de Javastraat. Ze zocht contact met deze Danny de Paauw en hij bleek geïnteresseerd om samen met Gerda een zoektocht te ondernemen naar het levensverhaal van zijn ouders en andere familieleden.
Het resultaat, een boek met de familiegeschiedenis over Jacob en Danielle de Paauw, kwam dit voorjaar af. Het is een aangrijpend verhaal waarin ook veel aandacht wordt besteed aan de context van die tijd. Je leest erin hoe het dagelijks leven van hele gewone mensen – hij was diamantbewerker, zij fabrieksarbeidster – er in de crisisjaren voor de oorlog uitzag en hoe dat leven na de bezetting geleidelijk veranderde en hoe ze ondanks de repressie toch doorgingen met hun verzetswerk.
De geschiedenis van voetbalclub WV-HEDW
Het is natuurlijk niet het eerste verhaal dat je leest over die tijd, maar vooral door de beschrijving van hun dagelijkse leven en de grote plek die de liefde voor het voetballen daar bij innam, krijgt deze persoonlijke geschiedenis kleur en diepte. Met de beschrijvingen en foto’s in het boek, waarin je veel plekken herkent die nu nog steeds te vinden zijn, komt deze familie ook veel dichterbij. Tijdens het lezen worden het je buurtgenoten.
Het inkijkje in de historie van voetbalclub WV-HEDW, die als een van de grootste amateurclubs nog steeds actief is in de Watergraafsmeer, vond ik ook interessant tussen alle tragische verhalen in het boek. Jacob was op 16 jarige leeftijd een van de oprichters van voetbalvereniging Eendracht Doet Winnen (EDW), die later fuseerde met Hortus (H) en nog weer later samenging met Wilhelmina Vooruit (WV), waarmee alle letters uit de huidige clubnaam verklaard zijn.
Erkenning voor hun verzetsdaden
Gerda heeft er veel uitzoekwerk in archieven voor moeten doen, deels alleen, deels met zoon van de familie Danny, die begin 2026 op 94-jarige leeftijd is overleden. Tijdens de zoektocht kwamen er dingen boven tafel die ook voor de familie nieuw waren.
Daniëlla, die als meisje van oorspronkelijk katholieke afkomst de oorlog overleefde, heeft er na de oorlog zelf persoonlijk voor gezorgd dat haar in 1944 omgekomen man opgenomen werd op de ‘Eerelijst der Namen van Hen die Gevallen zijn voor het Vaderland’. Zijn sterk ontwikkelde gevoel voor rechtvaardigheid noemde ze daarbij als argument, maar ook zijn concrete daad om joodse baby Marcel Benjamins in huis te nemen – een van de meest aangrijpende verhalen in het boek – bracht ze daarbij naar voren.
Over haar eigen verzetsdaden was Daniëlla bescheiden. Een mooi bijeffect van de speurtocht van schrijfster Gerda en zoon Danny de Paauw is dat op grond van de informatie en bronnen over de verzetsdaden van Daniëlla die daarbij naar boven kwamen ook zij inmiddels geëerd wordt voor haar verzetsdaden. Ze is in 2025 opgenomen in de ‘Lijst Vrouwen in het Verzet’ van het Noord-Hollands Archief in Haarlem.
Wat zou je zelf doen?
Als ik met Gerda napraat over de betekenis die zo’n verhaal vandaag de dag nog heeft, dan komt onvermijdelijk de vraag op tafel hoe wij zelf zouden handelen in buitengewone omstandigheden, zoals doodgewone mensen als Jacob en Daniëlle die hebben meegemaakt. Zo’n vraag is nooit met zekerheid te beantwoorden, maar het daar soms even bij stilstaan, draagt enorm bij aan het respect dat deze mensen verdienen. Het monument voor dit echtpaar, wat dit boek toch is geworden, verdient bredere aandacht en hopelijk wordt het prettig geschreven boek door meer mensen gelezen.
Jacob en Daniëlla de Paauw kun je bestellen bij www.boekscout.nl, Java Bookshop en Gift&Go in de Javastraat.
