Boek van de week | ‘Biografie van X’ van Catherine Lacey

Boek van Week 20  

Als u mij vraagt waar Biografie van X, geschreven door Catherine Lacey (1985) en vertaald door Lydia Meeder, Gerda Baardman en Gretske de Haan, overgaat, zou ik zeggen: “Te veel! Er zijn te veel verschillende thema’s om het zomaar uit te leggen!”

Enerzijds lijkt het plot simpel. We volgen journalist C.M. Lucca die onderzoek doet naar haar overleden vrouw, een revolutionaire kunstenaar genaamd X. Hoewel Lucca beweert dat zij dit doet om een eerdere ongeautoriseerde biografie te corrigeren, komt de lezer er langzaam achter dat het complexer ligt; het verleden van X gaat in het duister gehuld en Lucca gaat dit natuurlijk aan ons onthullen.

Anderzijds – en daar begint de complexiteit – gaat dit niet zo makkelijk. Het spel van onthullen en verhullen is namelijk precies waar de kunstenaarspraktijk van X om draaide. Zij was een revolutionaire kunstenaar omdat zij verschillende identiteiten
creëerde, zich extreem goed kon vermommen en deze identiteiten weer tegen elkaar uitspeelde. Een van X’ personages heeft bijvoorbeeld een film gemaakt over het stalken van een van haar andere personages, en vervolgens maakte X hier weer een onthullende fotoserie over.

Zolang dit binnen de perken blijft, is het – en dat zeg ik als kunstenaar – logisch dat X massa’s publiek trekt; vragen rondom authenticiteit en identiteit zijn voor eenieder interessant, zeker als ze omgeven zijn door mysterie. Alleen komt de lezer er niet zo makkelijk vanaf. Het is namelijk niet zomaar een spel; het was zelfs voor Lucca niet duidelijk waar het een begon en het ander eindigde, en dat kan Lucca niet uitstaan: zou zij, als geliefde, niet juist recht hebben op de Waarheid?

Mede daarom voert Lucca ons langs een rits van X’ kennissen. Bekende kunstenaars zoals David Bowie en Kathy Acker passeren de revue, maar de vermenging van feit en fictie gaat verder. Via interviews en fotografisch bewijs, inclusief voetnoten, bestudeert Lucca oude vrienden en geliefden van X zoals Connie Converse en Oleg Hall, van wie een daadwerkelijk bestaan heeft en de ander niet.

Zo komt de lezer erachter dat X uit het voormalige theocratische Zuidelijk Territorium komt – en daar wordt dit boek daadwerkelijk complex. Het Zuidelijke Territorium is namelijk een van de drie territoria waar het alternatieve Amerika waarin deze roman zich afspeelt uit bestaat. Een politieke constellatie waarin Roosevelt met anarchiste Emma Goldman is gaan samenwerken, een sociale staat heeft opgericht, en het werk van X het apolitieke identiteitsvraagstuk blijkt te overstijgen.

Kortom – hoewel er nog veel meer over te zeggen is –, dit is een roman vol fascinerende ideeën. Lacey jongleert met thema’s als identiteit, authenticiteit en de rol van de kunstenaar. Zij bevraagt de biografie als genre en de plek van bewijsvoering daarin en doet dit op speculatieve wijze, waarmee zij aansluit bij het genre van de speculatieve, politieke fictie – een genre waarin Lacey zich onder andere weet te meten aan het recent vertaalde Eindeloos vertier, geschreven door David Foster Wallace en vertaald door Robbert-Jan Henkes.

_____