Boek van Week 14
Op de kaft van het essay van de maand van de filosofie prijkt een oog. Dit grote Orwelliaanse oog kijkt uit over een ‘’panopticon’’. Michel Foucault gebruikte zo’n panopticon of koepelgevangenis om te beschrijven hoe de moderne individu zichzelf disciplineert naar de hand van geïnternaliseerde normen. In een koepelgevangenis kan je te allen tijde bekeken worden door de gevangeniscipier; al word je misschien ook wel nooit echt bekeken. Dit sterke coverbeeld biedt een voorproefje van de samenleving die Roxane van Iperen in dit essay beschrijft. Het is een dystopische analyse van een wereld waarin een gezamenlijke waarheid ontbreekt met Big Tech in de rol van Big Brother.
Van Iperen stelt dat de democratie fundamenteel een taalorde is. Een democratisch bestel staat en valt bij ons vermogen om met elkaar in discussie te gaan en elkaar te overtuigen. De belangrijkste veronderstelling van zo’n taalorde is dat we een werkelijkheid met elkaar delen. Zo’n werkelijkheid bestaat uit een gedeelde fysieke omgeving, gedeelde normen, of bijvoorbeeld een gezamenlijk cultureel raamwerk. Deze fundamentele gedeelde leefwereld raakt echter steeds verder ontwricht.
De grens tussen het virtuele en de materiële werkelijkheid vervaagt. Elk individu wordt een door algoritmen bepaalde stroom aan informatie gevoed. Voor iedereen wordt zo een op maat gemaakte werkelijkheid gecureerd. Elk scherm wordt een spiegel. Je krijgt meer te zien van waar je al naar op zoek bent, met weinig tegenstrijdige informatie. Hoe vinden we elkaar terug in dit gefragmenteerde landschap van spiegeltjes waarin iedereen een andere realiteit krijgt voorgeschoteld?
Wat van Iperen altijd de moeite waard maakt om te lezen is dat ze een echte structuurdenker is. Het gaat hier niet om losgeslagen kwaadwilligen individuen die proberen ons beeld van de werkelijkheid te verloederen. Van Iperen weet altijd met scherpe pen te beschrijven hoe politiek-economische structuren onze verlangens en belangen bepalen.
Het thema van de maand van de filosofie is ‘’Ken onszelve”. Om die maand in te luiden wordt ons door Van Iperen nog even sterk aangeraden om te reflecteren op alle manieren waarop machtige partijen die zelfkennis hinderen.
_____
Ik zie wat ik geloof is geschreven door Roxane van Iperen
Verschenen bij Uitgeverij Pluim
Alex Heemstra is boekverkoper bij Linnaeus Boekhandel, Middenweg 20
