Terwijl Europa in de jaren dertig wordt overschaduwd door economische crisis, opkomend fascisme en dreigende oorlog, ontwikkelt zich in Amsterdam een verrassend bruisend cultureel leven. De stad raakt in de ban van hotjazz en swing. Internationale grootheden als Louis Armstrong, Duke Ellington en Cab Calloway weten hun weg naar de hoofdstad te vinden, waar zij optreden voor een enthousiast publiek.

Een nieuwe tentoonstelling werpt licht op deze dynamische periode en neemt bezoekers mee in het Amsterdamse jazzleven van toen. Met muziek, film, fotografie en persoonlijke verhalen ontstaat een levendig beeld van een stad waarin internationale invloeden en lokale cultuur samenkomen. Van optredens in het chique Carlton Hotel en Carré tot swingende dansavonden in La Gaîté en de informele sfeer van de Palace aan het Thorbeckeplein: overal klinkt jazz.

Internationale smeltkroes
De tentoonstelling laat zien hoe Amsterdam in de jaren dertig een knooppunt vormt van internationale netwerken. Jaarlijks meren zo’n 1500 schepen aan in de haven, met verbindingen naar onder meer Suriname en Indonesië. Vanuit Paramaribo arriveren jonge mannen, vaak als matroos of verstekeling, die hopen op een beter bestaan. Velen vinden hun weg naar de muziek- en uitgaanswereld.

De Vijzelstraat groeit uit tot een belangrijk centrum van het jazzleven. In het Carlton Hotel treedt Louis Armstrong op, terwijl in nabijgelegen woningen muzikanten uit steden als Kiev, Berlijn en New York samenleven en samenwerken. Namen als Freddy Johnson, Boy Edgar, Coleman Hawkins en Kid Dynamite prijken op affiches van Amsterdamse clubs.

Tussen kansen en obstakels
De jazzscene biedt kansen, maar kent ook een harde realiteit. Veel muzikanten, met name Afro-Surinaamse artiesten, krijgen te maken met discriminatie en bestaansonzekerheid. Het leven bestaat vaak uit tijdelijke optredens en bijbanen, bijvoorbeeld als model of barman. Ondanks dat jazz voornamelijk een mannenwereld is, drukken ook vrouwen hun stempel op de scene, onder wie Rosie Poindexter, Alma Braaf en Clara de Vries.

Jazz en activisme
De tentoonstelling plaatst de muziek ook in een bredere maatschappelijke context. In de jaren dertig groeit internationaal een beweging van Zwarte emancipatie en antikoloniaal activisme, vanuit de Cariben, de Verenigde Staten en Europese steden als Parijs en Londen. Deze ideeën vinden ook hun weg naar Nederland, waar de jazzscene fungeert als ontmoetingsplek voor artiesten en activisten.

Veelzijdige blik op een vergeten tijd
Met een combinatie van audiovisueel materiaal, fotografie, beeldende kunst en uniek archiefmateriaal brengt de tentoonstelling deze periode tot leven. Werken van onder anderen Nola Hatterman en Berthe Edersheim zijn te zien, evenals portretten van Cas Oorthuys. Geluidsopnames en archiefstukken tonen hoe muziek, migratie en stedelijk leven met elkaar verweven waren.

Meer dan een tentoonstelling
Rondom de expositie organiseert het Stadsarchief een uitgebreid programma met optredens, lezingen en rondleidingen. Daarnaast verschijnt het boek Jazz-jaren, waarin onder meer vergeten vrouwelijke jazzmuzikanten opnieuw aandacht krijgen en de maatschappelijke betekenis van jazz in Nederland verder wordt uitgediept.

Met deze tentoonstelling komt een vaak onderbelicht hoofdstuk uit de Amsterdamse geschiedenis opnieuw tot leven: een tijd waarin muziek grenzen overstijgt en een stad in beweging brengt, ondanks de dreiging van buitenaf.

Jazz-jaren: Mensen, migratie en muziek in Amsterdam 1930-1939
Stadsarchief Amsterdam van 3 april tot en met 13 september.

Meer informatie www.amsterdam.nl/stadsarchief