Boek week van 34
Fenomenologie is een tak van de filosofie waarbij men probeert fundamentele structuren van bewustzijn te beschrijven. De fenomenologie is boven alles een pleidooi voor het centraal stellen van de menselijke ervaring. Wij kunnen met andere woorden onze eigen deelname aan de wereld niet wegcijferen als we die wereld proberen te beschrijven. Een veelvoud aan beschrijvingen van onze menselijke ervaring zou ons helpen om ons bewustzijn te ontrafelen en te begrijpen. Meestal proberen deze filosofen zich toe te spitsen op een specifiek onderdeel van het bewustzijn, zoals ons geheugen, bepaalde stemmingen en verlangens, of hoe we de dingen om ons heen ervaren. In de debuutroman van dichter en schrijver Bob Vanden Broeck Je zit op een stoel gebeurt iets soortgelijks, maar dan in romanvorm. In plaats van al te veel toe te spitsen, zou je kunnen zeggen dat Vanden Broeck een ongerepte versie van dat bewustzijn optekent.
Ik keek er al een tijdje naar uit, dus tijdens mijn zomervakantie in de Franse Vogezen koos ik een mooie buitenstoel uit om Je zit op een stoel in te lezen. Ik kwam er een paar uur later, een beetje duizelig, en met een rijkere blik op de wereld weer uit. In een kleine 122 pagina’s vangen we een glimp op van de rijke, soms beklemmende, eeuwig voortdurende ervaring van het bewustzijn. In een kamer staat een stoel met een persoon die op de stoel zit; jij zit op de stoel gedurende dit boek. Hoe je in die stoel gekomen bent, is ononduidelijk Het enige dat scherp belicht is tijdens het boek is het heden. Alsof je net wakker bent geworden, net pas tot het besef bent gekomen dat je in een stoel zit. We openen dus met een soort bewustwording. Misschien zit je ook wel een beetje vast.
In een wervelende en ritmische tekst vol met herhalingen en prachtige beelden word je meegevoerd op de stroom van gedachten en percepties die “eeuwigdurende minuten” beslaan. Zo zou het evengoed kunnen zijn dat het hele boek zich in een paar oogwenken of minuten afspeelt, maar dat het volledig beschrijven van de stroom aan indrukken, gedachten en observaties toch 122 pagina’s kost. De actie zit voornamelijk in de wisselwerking tussen geest en omgeving. Zo komen er door het boek heen verschillende tegenstellingen en verlangens naar boven. Blijven we na de bewustwording bijvoorbeeld zitten in de stoel? Soms is het zitten op de stoel beklemmend en onoverkomelijk, als een vastroesten. Andere momenten kom je dichtbij het opstaan, als een daad van verzet of vanuit het verlangen eindeloze mogelijkheden te ontdekken. Misschien blijkt er in het blijven zitten toch meer mogelijk dan je aanvankelijk denkt, als je je blik maar zou verstellen. Zo volgt er uit kleine nuances in perceptie, zoals het openen van een oog, een hele nieuwe rits aan voorstellingen en gedachten.
Mocht je erdoorheen razen zoals ik dat heb gedaan, wacht je ook nog een beloning bij het herlezen. Door de vorm is het een boek dat zich op verschillende manieren laat interpreteren. Veel van de overwegingen en twijfels die het verhaal voortstuwen, zoals het wel of niet blijven zitten, vertalen zich makkelijk naar universele thema’s. Het is wellicht niet je standaard zomerboek, maar het werd voor mij het mooiste boek van de vakantie. Dus kies vooral een stevige stoel uit en laat je meevoeren.
_____
Je zit op een stoel is geschreven door Bob Vanden Broeck
Verschenen bij Uitgeverij Koppernik
Alex Heemstra is boekverkoper bij Linnaeus Boekhandel, Middenweg 20
