Fixbrigade tot halverwege 2027 zeker van voortbestaan

Dankzij een subsidie van de gemeente Amsterdam kan de Fixbrigade voorlopig doorgaan met haar werk. De kosteloze service van de Fixbrigade helpt mensen met een laag inkomen bij het isoleren van hun woning, waardoor de energierekening omlaag kan. Jannekee Jansen op de Haar, mede-oprichter van de Fixbrigade, vertelt over haar jarenlange strijd om de Fixbrigade overeind te houden.

Steven van Galen

In theater Jungle, bakermat van de Fixbrigade, vertelt Jannekee Jansen op de Haar gedreven over ‘haar’ Fixbrigade, die ze daar samen met Francis Langedijk in de winter van 2018 oprichtte. Op de achtergrond, vanuit de grote zaal, klinkt Arabische muziek. Een groep vrouwen beweegt er met kalme danspasjes ritmisch op mee.

Kou, tocht en hoge energierekeningen
‘De oprichting van de Fixbrigade is min of meer uit dit soort vrouwengroepen voortgekomen’, vertelt Jannekee in haar kantoortje in de Jungle. ‘We hoorden van hen talloze klachten over kou, tocht en hoge energierekeningen. Francis, de allround klusser bij Jungle, ging vaak met hen mee om met infrarood-metingen het binnenhuis-klimaat in kaart te brengen. Dat rapport ging dan naar de woningbouwvereniging, zodat die kon zien waar de kou vandaan kwam. En hoe die te verhelpen’

‘Met die rappoten gebeurde vervolgens niks, waarop we dachten: dan doen we het wel zelf. Zo is de Fixbrigade begonnen: met één fixer, Francis Langedijk. Al snel ontstond het idee om met stagiaires te gaan werken, liefst met mensen die een grote afstand hebben tot de arbeidsmarkt,’ vertelt Jannekee.

Energierekening flink omlaag
‘Dat initiatief groeide uit tot de huidige Fixbrigade die in Amsterdam dagelijks zo’n vijftien tot twintig mannen de wijken in stuurt, verdeeld over drie of vier teams. Met eenvoudige middelen zoals tochtstrips, radiatorfolie, spaarlampen en dergelijke brengen zij in menige sociale huurwoning de energierekening flink omlaag.’

Fixbrigade zelf op de tocht De totstandkoming van de nu zo succesvolle Fixbrigade ging overigens niet zonder slag of stoot. In 2023 stond de Fixbrigade zelf behoorlijk op de tocht doordat de gemeente Amsterdam, na een openbare aanbesteding voor energiebesparende projecten, de subsidie aan de Fixbrigade stopzette. De Energiebox, een semi-commerciële partij uit Utrecht, won de aanbesteding doordat hun offerte maar liefst 2 miljoen euro goedkoper was.

Alleen een kistje met wat tochtstrips
Jannekee moet lachen om dat verhaal. ‘Wat de Energiebox deed, was niet te vergelijken met wat wij doen,’ legt zij uit. ‘Met één klus zijn wij, inclusief het inventariseren van de werkzaamheden, anderhalve dag bezig. Wat doet de Energiebox? Voorheen leverde die alleen een kistje af aan de voordeur met wat tochtstrips erin. Het was aan de bewoners om daar iets mee te doen. De mensen van de Energiebox kwamen niet eens naar binnen, laat staan dat ze iets repareerden. Voor de aanbesteding zijn ze ook materialen gaan aanbrengen bij mensen in huis, maar alleen de kleine dingen, waar je geen gereedschap voor nodig hebt. Ze waren hooguit een half uur per adres bezig.

Stekker er niet uit
‘De Europese aanbestedingsprocedure van de gemeente was veel te uniform om de aanbieders goed met elkaar te kunnen vergelijken’, aldus Jannekee. ‘Maar de opdracht ging wel naar Energiebox. Dat was eind 2023. En of wij maar per 1 januari 2024 de stekker eruit wilden trekken. Dat kon natuurlijk niet. Toen ben ik als een gek allerlei fondsen gaan aanschrijven, die veelal erg loyaal waren en eenmalig forse bedragen toezegden. Maar we moesten wel een ander verdienmodel bedenken. Doordat andere partijen de aanbesteding hadden gewonnen, mochten zij niet met partijen in zee, die niet in de aanbesteding zitten. Dus mochten wij niet meer voor de woningcorporaties werken. Toen zijn we ze zelf gaan benaderen om de werkzaamheden tegen betaling te doen. Dat hebben we een poos gedaan.’

Europese subsidie
‘Ik vroeg in die tijd op goed geluk een Europese subsidie aan, op één A-viertje,’ vervolgt Jannekee. ‘Binnen een half uur werd ik teruggebeld en heeft het betreffende fonds ons geholpen om een volwaardige aanvraag in te dienen. Die subsidie was een grote stap voorwaarts, we kregen de wind in de rug. De energieprijzen explodeerden, plotseling was er enorme media-aandacht, we kregen zelfs de koningin op bezoek. Gemeenten begonnen ons te benaderen om ook voor hen Fixbrigades op te richten. Dat heeft geleid tot een landelijke Fixbrigade die nu in een dertigtal gemeenten helpt om lokale brigades op te zetten. Iedere FIXbrigade draait zelfstandig, FIX NL adviseert en bemiddelt zo nodig.’

Hoog spel
‘In Amsterdam hebben we, nadat we de aanbesteding hadden verloren, samen met drie andere partijen die soortgelijk werk doen, opnieuw een subsidieaanvraag ingediend,’ vervolgt Jannekee. ‘De boodschap achter die gezamenlijke aanvraag was: als wij dat geld niet krijgen, dan stoppen we alle vier met ons werk. Dat was hoog spel, maar het heeft gewerkt,’ aldus Jannekee tevreden. ‘We kregen de gevraagde 1,3 miljoen subsidie. Tot halverwege 2027 kunnen we weer vooruit. En tot die tijd krijgen de woningcorporaties weer gratis fixers,’ voegt ze daar ietwat cynisch aan toe. ‘Eigenlijk doen wij het werk dat de corporaties zouden moeten doen, maar doordat de corporaties niet de capaciteit en de mensen hebben om deze problemen aan te pakken, springen wij in dat gat. Maar gelukkig is de gemeente wel teruggekomen op haar besluit om met semi-commerciële partijen zoals de Energiebox te werken.’

Meerwaarde
Een belangrijke meerwaarde van de Fixbrigade ten opzichte van (semi-)commerciële partijen is het feit dat de Fixbrigade ook een leertraject aanbiedt. In vijf stappen worden leerlingen opgeleid tot fixer-leermeester, die dan weer nieuwe leerlingen opleidt. In de derde fase van deze ontwikkelladder krijgt de leerling het minimumloon, in de volgende fases stijgt het loon verder. Het hele opleidingstraject duurt drie maanden tot maximaal ongeveer een jaar.

Stop op nieuwe leerlingen
Jannekee verbaast zich erover dat de woningcorporaties zeggen dat ze geen mensen kunnen vinden voor het kleine onderhoud aan hun woningen, terwijl de Fixbrigade een stop heeft op nieuwe leerlingen. ‘Ik kan het aantal aanmeldingen niet aan,’ vertelt ze. ‘Ik snap ook wel hoe dat komt. Wij werken ook aan de integratie van de leerlingen, veelal buitenlandse jongens en mannen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Daar kunnen de woningcorporaties en commerciële partijen natuurlijk niet aan beginnen. Zij nemen geen mensen aan die onvoldoende Nederlands spreken.

Lokale aanbesteding
‘Het is jammer dat de gemeente niet bereid is om principieel uit te spreken dat ze bij voorkeur met lokale partijen werkt bij dit soort aanbestedingen,’ zegt Jannekee. ‘Terwijl toch duidelijk is dat niet-commerciële, lokale partijen meerwaarde hebben ten opzichte van (semi-)commerciële, landelijk opererende partijen. Dat komt doordat plaatselijke initiatieven werken met dorps- of stadsgenoten. Die staan veel dichter bij de klanten en krijgen eerder hun vertrouwen. Ook kennen plaatselijke Fixbrigades de wijken en de woningen in hun eigen gemeente veel beter dan landelijk werkende partijen.’

Al met al is Jannekee tevreden dat ze met ‘haar’ Fixbrigade weer tot halverwege 2027 door kan. ‘Als je geen officiële overheidsinstelling bent, blijft de financiering telkens weer knip- en plakwerk,’ stelt ze nuchter vast. Maar ze is vastbesloten door te gaan en roept iedereen die voldoet aan de voorwaarden op om zich te melden bij de Fixbrigade.