Internationaal gerenommeerd Palestijns kunstenaar Larissa Sansour (Jeruzalem,1973) stelt zich in de tentoonstelling Rogue Agents of History de vraag: wat vertelt ons de geschiedenis? Hoe werken trauma’s door, zowel persoonlijk als intergenerationeel? Samen met haar Deense echtgenoot Sören Lind, filosoof en scenarioschrijver, speelt zij met thema’s als identiteit, waarheid en herinnering, verbondenheid en verlies.

Tekst: Annette Douwes | Fotografie: Aad Hoogendoorn

In de tentoonstelling in Wereldmuseum Amsterdam, nog te zien tot 27 september, tonen zij in drie films hoe gemakkelijk de werkelijkheid gemanipuleerd kan worden. Verleden, heden en toekomst lopen door elkaar heen. Larissa Sansour: ‘Kunst heeft het vermogen om uit te dagen en te onthullen. Als het eerste dat verdwijnt in tijden van oorlog de waarheid is, dan is het tweede de cultuur. Daarom moeten we blijven aandringen op het beschermen van die ruimte voor verbeelding.’

Voor deze tentoonstelling hebben zij kunnen putten uit de collecties van het Wereldmuseum, het Amsterdams Historisch Museum, het Scheepvaartmuseum en Museum Catharijne Convent. Ook zijn persoonlijke collecties en erfstukken gebruikt. Kleding, foto’s, archiefmateriaal en objecten uit de films zijn tentoongesteld in de vitrines bij de films, met uitgebreide uitleg over hun geschiedenis en betekenis.

Geheugenpaleis
Familiar Phantoms, 2022, draait om Larissa’s jeugdherinneringen. Het ouderlijk huis in Bethlehem is zowel geheugenpaleis als spookhuis. Aan de hand van haar familiegeschiedenis, foto’s en kinderspeelgoed probeert zij betekenis te geven aan haar verleden.

Verschil in tijd
A sunken tale of losses delayed, 2026, staat centraal in de tentoonstelling en beleeft hier haar wereldpremière. Hij speelt zich af op een piratenschip waar de verschillende passagiers elk een andere tijd beleven. ‘Op zee geldt een heel andere tijd!’, zegt de kapitein, ‘Als men maar bezig blijft’. Een zandloper is veelvuldig in beeld.

Bladerend in haar fotoalbum beleeft de weduwe van de Amerikaanse consul in Beiroet weer de mooie reizen door het Midden-Oosten die zij gemaakt heeft met haar man. Een koopman uit Bethlehem is onderweg naar de Wereldtentoonstelling in Parijs (1914) met indertijd zeer gewilde souvenirs uit het Heilig Land. Een oude man met heimwee keert terug naar zijn thuis dat hij als jongeling ontvluchtte om te ontsnappen aan de toenmalige Ottomaanse overheersers van Palestina. Een naaister naait een bruidsjurk voor haar nichtje. Haar speldenkussen heeft de vorm van een watermeloen: symbool voor de verboden Palestijnse vlag.

De piratenkapitein probeert gestolen cultuurgoed, roofkunst, terug te halen. Haar kostuum is vervaardigd uit materiaal van diverse hergebruikte Palestijnse stoffen, met verschillende culturele achtergronden en betekenissen. De majestueuze Marmeren Hal van het Wereldmuseum en het VOC-schip van het Scheepvaartmuseum dienen als decor.

Keffiyeh
Archaeology in absentia – In the Future They ate from the finest Porcelain, 2016,v erbeeldt een mogelijke ‘archeologie van de toekomst’. Twaalf keramische borden met het Palestijnse zwart-witte keffiyeh-visnetmotief zijn op twaalf verschillende plekken in Palestina, de Westelijke Jordaanoever en Israël begraven. Wie zal ze ooit weer opgraven?! De keffiyeh verwijst naar de Palestijnse identiteit en staat wereldwijd symbool voor de Palestijnse zaak. Het servies is vervaardigd door de moeder van Sören Lind, keramiste. Elk in een aparte vitrine geven twaalf bronzen sculpturen van granaten de geografische coördinaten aan van de begraafplaatsen. Schoonheid versus destructie…

De poëtische, sfeervolle films overstijgen het politieke narratief en de Palestijnse zaak als zodanig. Ze raken het hart en zetten aan het denken. Neem vooral de tijd om de tentoonstelling in alle rust te bekijken. Dat verdient die.