‘Het openbaar vervoer brengt je van een plek waar je niet bent naar een plek waar je niet moet zijn’. Nog maar een paar weken geleden hoorde ik een verstokte automobilist dat weer eens beweren. Bij het opheffen van tramlijn 3 dit weekend moest ik hieraan terugdenken. Gezien de reacties in de media van de afgelopen maanden was lijn 3 voor veel mensen nu juist wel een lijn die je rechtstreeks van een plek waar je was bracht naar een plek waar je wilde zijn. Het aanstaande afscheid van een van de oudste tramlijnen van Amsterdam werd met veel weemoed tegemoet gezien.
Fokko Kuik
Nu zal voor veel mensen ook wel even wennen zijn, maar een korte blik in de historie laat zien dat het zeker niet de eerste keer is dat er iets veranderde in de route van tramlijn 3. De lijn werd ingesteld in 1902. Sinds 1907 reed lijn 3 tussen het Javaplein en het Centraal Station. Vanaf 1942 maakte lijn 3 gebruik van de Nieuwe Amstelbrug en werd het de verbinding om de binnenstad heen, zoals we die tot de afgelopen zondag gewend waren geraakt: een populaire rechtstreekse lijn tussen Oost, Zuid en Oud-West. Maar ook daarna was er vaak sprake van inkortingen en verleggingen van de eindpunten. Amsterdam is nu eenmaal nooit helemaal af.
Dat juist deze lijn zo tot de verbeelding spreekt bij veel Amsterdammers komt waarschijnlijk doordat het de verbinding vormde tussen de 19e-eeuwse volkswijken Dapperbuurt, De Pijp en Oud-West, waar tot voor kort nog de ‘echte Amsterdammers’ woonden. Toeristen maakten nooit zoveel gebruik van deze lijn, want die willen vooral naar het centrum.
Zelf maak ik niet zoveel gebruik van de trams in Amsterdam omdat ik liever fiets, maar een ritje met lijn 3 vond ik altijd wel leuk. Vanwege de levendige straten waar je doorheen kwam, maar ook vanwege de gezellige medereizigers waar je tussen zat: een mooie doorsnede van de Amsterdamse bevolking.
Dat zo’n lijn nu ineens toch moet verdwijnen heeft volgens het GVB te maken met efficiency. Ik ken die discussie maar al te goed, want werkte tot vier jaar geleden bij de gemeente en eerder ook wel bij de Vervoerregio en dan ging het er heel vaak over dat het openbaar vervoer efficiënter moest worden.
Een snel groeiende stad en steeds minder geld vanuit Den Haag zorgen al jaren voor lastige uitdagingen. Met de komst van de Noord-zuidlijn in 2018 werd het GVB-netwerk flink omgebouwd, wat ook toen al tot veel protesten leidde. Veel OV-gebruikers moesten vaker moesten overstappen of raakten hun vaste lijn kwijt. Dat er ook mensen waren die er qua verbinding op vooruit gingen lees je meestal niet in ingezonden brieven.
Het bericht vorig jaar dat lijn 3 zou worden opgeheven was opnieuw een onaangename boodschap voor velen. Een meer genuanceerd verhaal dat lijn 3 wordt vervangen door de lijnen 25 en 12 komt dan al niet meer binnen. Toch is dat wat er gebeurt. Sinds zondag heeft Oost een rechtstreekse tramverbinding met Station Zuid en met het pittoreske Uithoorn! En je kunt nog gewoon naar Oud-West reizen, maar dan moet je wel even overstappen op lijn 12 bij metrostation de Pijp. Nooit leuk natuurlijk dat overstappen, maar als de trams maar vaak genoeg rijden valt het met de overstaptijden meestal wel mee.
Afgelopen vrijdag moest ik vanaf de Oosterparkbuurt naar de VU. Het zou gaan regenen dus ik nam voor de laatste keer lijn 3. Hij was behoorlijk vol en ook andere reizigers bleken te beseffen dat waarschijnlijk hun laatste ritje in tram was. Ik moest overstappen op lijn 5 bij het Roelof Hartplein. Volgens Gappie (de GVB-app) zou het ritje 31 minuten duren, inclusief overstaptijd. Op maandag, als de nieuwe dienstregeling was ingegaan zou het nog maar 21 minuten kosten! Kijk, dat is natuurlijk wel fijn. Maar ja, hoe vaak moet ik nog naar de VU? Mijn studietijd ligt alweer ruim veertig jaar achter me.
Als ik een ander vast ritje intyp op Gappie – het GVB raad al een paar weken aan om eens te kijken hoe jouw vaste ritje er uit ziet in de nieuwe dienstregeling – ben ik met overstaptijd wel zo’n 5 minuten langer onderweg. Vooral vervelend voor mensen die slecht ter been zijn.
Op zondagochtend besloot ik om eens poolshoogte te nemen bij de halte van het OLVG. Mijn kleinzoon (6 jaar) wou wel even mee om te kijken naar die nieuwe tram. Als snel kwamen de eerste lijnen 25 voorbij: zilveren trams, want het is een zogenaamde R-net-lijn. Hij vond hem erg mooi en wil er graag eens een ritje in maken, bijvoorbeeld helemaal naar Uithoorn. De trams zaten voor een zondagochtend ook al redelijk vol, maar een enkeling op de halte reageerde nogal ongelovig op de mededeling dat lijn 3 niet meer zou komen.
Even wennen en nieuwe mogelijkheden dus. Een ‘probleempje’ is wel dat er de komende tijd gezien de langdurige wegwerkzaamheden in onder meer de Linnaeusstraat lang sprake zal zijn van tijdelijke omleidingen van tram- en buslijnen die door Oost rijden: daar hebben we nog bijna twee jaar last van heb ik begrepen. Onvermijdelijk waarschijnlijk vanwege het broodnodige onderhoud dat nodig is, maar als Het Parool verstandig is houden ze alvast wat kolommen vrij voor de ingezonden brieven die er aan zitten te komen.
Het verdwijnen van tramlijn 3 is niet de enige lijnverandering sinds dit weekend in Oost. De lijnen 7 en 1 wisselen van eindpunt in Oost en bus 22 wordt vervangen door bus 42, waarmee ook het Cruquiuseiland met OV bereikbaar wordt. Ook het strandeiland op IJburg wordt met bus 49 beter bediend.
Dus kijk vooral even in die GVB-app als je binnenkort met het ov reist in Amsterdam-Oost om te voorkomen dat je per ongeluk terechtkomt op plekken waar je niet wil zijn of onnodig veel moet overstappen. Want anders dan sommige media suggereerde ‘dat je niet meer rechtstreeks van Oost naar West zou kunnen reizen per tram’ maken de lijnen 1, 7 en 19 dat ook de komende jaren nog steeds mogelijk, maar wel met een andere route inderdaad.
