Is het een geschiedenisboek? Een verzameling topografische anekdotes? Voor dat laatste zijn de feiten soms te gruwelijk om als anekdotiek door te gaan. Maar interessant is Hier gebeurde het, Amsterdamse plekken met een verhaal, zeker. oost-online las met gespitste oren het hele boek, maar haalde eruit wat specifiek voor (Centrum)Oost.
Anne-Mariken Raukema | Foto’s Stadsarchief Amsterdam en uitgeverij van Oorschot
Aan het staartje van de grote hoeveelheid boeken die ter gelegenheid van 750 jaar Amsterdam verscheen, zag Hier gebeurde het het daglicht. De auteurs zijn twee connaisseurs van de lokale geschiedenis: Peter Paul de Baar, jarenlang hoofdredacteur van Ons Amsterdam, en Peter de Brock, geschiedenismedewerker van Het Parool en heel lang samensteller van de rubriek gelijknamige rubriek ’Hier gebeurde het’ in Ons Amsterdam. Ongetwijfeld hebben ze vele uren doorgebracht met veel plezier en ook wat strijd om wat kon blijven en wat moest sneuvelen. Ook de uitgeverij, Van Oorschot, had natuurlijk een vinger in de pap.
Heel de stad
Logisch dat over de jongere delen van de stad – Zuidoost, Westpoort, Nieuw-West – jongere verhalen zijn opgenomen. De lezer herinnert zich vast nog de brand die RARA in 1985 veroorzaakte in een vestiging van de Makro bij Duivendrecht. De Engelse bommenwerper die in 1944 viel op een boerderij aan de Machineweg, en waarbij alle zeven bemanningsleden om het leven kwamen, zal in weiniger herinnering spelen. Omdat Weesp sinds drie jaar bij Amsterdam hoort, is er ook één gebeurtenis opgenomen: garagehouder J.H. Otto bouwde in 1947 zijn eigen Hollywood-droom aan de Herengracht aldaar.
De hele stad is vertegenwoordigd. Natuurlijk gaan de meeste verhalen over het centrum, maar dat is ook logisch. Er is goed nagedacht over de indeling van het boek. Eerst de oude binnenstad (opgesplitst in ten oosten en ten westen van de Dam), en dan uitwaaierend naar buiten. Dat resulteert in zeven hoofdstukken. Handig dat onderaan elke pagina de betreffende postcode staat.
De oudste en meest recente
Herinneringen aan de kloosterrijke buurt die de huidige oostkant van het centrum is, gaan terug tot de vijftiende eeuw. Waar nu Kapitein Zeppos is (ook alweer sinds 1987), was een van de vele nonnenkloosters, het St. Claraconvict uit 1397. Niet voor niets heet dat steegje Gebed zonder end.
De meest recente is de dood van de Engelse balletdanser Alexander Money-Kyrle, die in 1998 in de orkestbak van het Nationaal Ballet (Stopera) viel en aan een schedelbasisfractuur overleed.
Oost
Alleen al over de beide oevers van de Amstel valt een boek te schrijven. Niet alle beschreven relazen konden worden gecheckt op hun waarheidsgehalte. Dus of uitgever Geert van Oorschot daadwerkelijk lege sigarenkistjes uit het raam van Herengracht 613 gooide, weten we niet. Wel staat vast dat er vele in het pand moeten zijn geweest, net als lege (en halfvolle) jeneverflessen.
Om sommige gebeurtenissen konden de auteurs niet heen. Een daarvan is de aanslag op het bevolkingsregister aan de Plantage Kerklaan in 1943. Of de onderduikers in Artis, onder de apenrots. Maar dat de latere burgemeester Wim Polak, destijds wethouder financiën en kunstzaken, in de periode 1968-1972 Carré heeft gered, zal niet iedereen weten. De oude oostelijke eilanden (Kattenburg), de Plantagebuurt zijn goed vertegenwoordigd. Zo wordt de Slag om de Kattenburgerbrug uit 1787 beschreven, zag Vincent van Gogh er een jongetje verdrinken (1877) en wordt toegelicht waarom ontsnappen uit het Lloyd Hotel midden jaren 60 niet eenvoudig was. Het gebouw, waar vandaan eerder emigranten wachtten op een oversteek naar Amerika, was toen een rijksinrichting voor moeilijk opvoedbare jongeren.
Kroningsoproer
Niet zonder gevoel voor marketing is gekozen voor een coverfoto die velen in het geheugen gegrift zal zijn: de slag om de Blauwbrug op 30 april 1980. Er werd (door ‘de autonomen’ een oproep gedaan tot een massale demonstratie, die de geschiedenis zou ingaan als het kroningsoproer. Het was de dag van de troonwisseling van Juliana naar Beatrix.
Alle stukken zijn to the point en prettig leesbaar geschreven. Twee kaarten voor- en achterin (die met postcodes) en een straatnamenregister maken het boek af. Een ideaal decembercadeau voor de (oud)Amsterdammer die alles al heeft.
Hier gebeurde het, Amsterdamse plekken met een verhaal, uitgeverij Van Oorschot, € 27,50
