Op pad met loco-dijkgraaf Bea de Buisonjé door de Watergraafsmeer (-5m NAP)

Fokko Kuik ging voor de serie over Waterschap Amstel, Gooi en Vecht deze week weer op stap met Bea de Buisonjé, lid van het dagelijks bestuur van het Waterschap. Deze week gaat de tocht door de Watergraafsmeer.

Fokko Kuik

Wanneer we het Science Park verlaten, wijst Bea me op de enorme blauwe deuren bij de onderdoorgang van het spoor richting de Kruislaan. ‘Dit is een noodkering’, legt Bea me uit. ‘De deuren hebben gelukkig nog nooit dichtgehoeven, maar dat is inherent aan veel voorzieningen die we in stand houden’, zegt ze. ‘De mensen betalen hier waterschapsbelasting voor, maar eigenlijk moet je het zien als een verzekeringspremie, voor een tegenslag waarvan je hoopt dat het nooit zal gebeuren.’

Woningbouw op risicovolle plaatsen
Als we na de spooronderdoorgang aan de Kruislaan links afslaan naar de sportvelden van Middenmeer, legt Bea me uit dat ook dit overwegend groene gebied, met naast sportvelden ook een volkstuincomplex, een voorziening heeft om het waterpeil te reguleren. Er staat een onopvallend gebouwtje met erop de tekst ‘Onderbemaling Radioweg’.

Terwijl we verderop langs de woningen van Park De Meer lopen, raken we aan de praat over woningbouw in laaggelegen gebieden. ‘Helaas wordt er nog steeds weleens op vanuit het watersysteem ongeschikte locaties woningbouw gepland’, vindt Bea. ‘Daarom proberen we als waterschap tegenwoordig steeds eerder bij planvorming betrokken te raken, want het voorkomen van problemen is natuurlijk altijd het beste’.

Een belangrijk leermoment was in 2023 het incident waarbij het gemaal- en spuicomplex van Rijkswaterstaat bij IJmuiden per ongeluk openstond bij hoogwater, waardoor de kelders van woningen in de Houthavens dreigden onder te lopen. ‘Het liep goed af door tijdig ingrijpen en het sluiten van alle sluizen van Amsterdam en langs het Amsterdam-Rijnkanaal. Maar het liet zien hoe kwetsbaar ons watersysteem is’, vertelt Bea. Met de stijgende zeewaterspiegel, waardoor de ebstand steeds hoger wordt, is hier in de nabije toekomst een structurele aanpassing nodig. Een heel nieuw, dubbel zo groot gemaal bij IJmuiden is nodig om Amsterdam te blijven beschermen.

Het oudste gedeelte van de Watergraafsmeer, vijf meter onder NAP
Toen aan het einde van de 19e eeuw de woningbouw in de Watergraafsmeer op gang kwam, was dat in het begin vooral het resultaat van particulier initiatief. ‘Van hoe er in die tijd met waterafvoer en rioleringen werd omgegaan is helaas weinig documentatie bekend’, vertelt Bea. ‘Het lijkt erop alsof er soms gewoon via de tuinen werd geloosd.’

Inmiddels is en wordt er veel vernieuwd in het rioleringssysteem. In het Galileïplantsoen treffen we een bakstenen gebouwtje aan waarin de machines staan waarmee de afvoer van de riolering in de Watergraafsmeer tegenwoordig wordt aangestuurd.

Iets verderop op het Linnaeushof vertelt Bea me een anekdote. In haar campagnetijd ging ze weleens met een peilstok van vijf meter voor een terras staan. ‘Wat moet dat voorstellen?’, vroegen de mensen verbaasd. ‘Dan zie je hoe hoog het water zou komen als de Watergraafsmeer zou onderstromen’, was haar antwoord. Bij het poortje naar de Linnaeusparkweg laat ze me zien hoe hoog vijf meter is.

Onderkeldering niet meer toegestaan
Terwijl we richting de Linnaeuskade lopen, zien we hoe de straten daar oplopen richting de dijk langs de Ringvaart. Gezien de niet te stillen behoefte aan meer woonruimte werden op een gegeven moment steeds meer woningen onderkelderd in dit gebied. Dat had ongewenste effecten voor het grondwater en de fundamenten van de woningen. ‘Gelukkig heeft de gemeente onderkeldering inmiddels verboden’, geeft Bea aan, ‘ook al zijn er vlak voor dat verbod nog heel wat vergunningen aangevraagd en verleend’.

Aangekomen op de dijk langs de Linnaeuskade laat Bea me zien hoe de dijk langs de ringvaart hier versterkt is zonder dat de veelal fraaie oude bomen hoefden te verdwijnen. ‘Bomen vormen in het algemeen een risico voor dijken, want als er eentje omvalt kan dat een flink gat in de dijk opleveren’, legt Bea uit. Hier is de noodzakelijke dijkversterking opgelost door de dijk wat te verschuiven en te verhogen aan de kant van de Linnaeuskade, die tegelijkertijd werd heringericht als fietsstraat. Het resultaat is een mooie groenstrook, met speelgelegenheden.

Een kunstzinnige brug met een dubbele functie
Op de terugweg naar Parknest in het Flevopark staan we nog even stil bij de Maria Sklodowska Curiebrug. Die brug over de Ringvaart werd een paar jaar geleden in samenwerking tussen het waterschap en de gemeente gerealiseerd. Het bijzondere ontwerp vervult niet alleen een brugfunctie, maar ook een waterkeringsfunctie. Het grote rode uitsteeksel kan desgewenst de doorstroming van de Ringvaart, die de Amstel verbindt met het Amsterdam-Rijnkanaal, blokkeren. ‘Een mooi voorbeeld hoe functionaliteit met esthetische vormgeving gecombineerd kan worden’, vertelt Bea trots.

Terug bij Parknest neem ik afscheid van Bea. Met de waterschapsverkiezingen van volgend jaar gaat ze afscheid nemen van het waterschap. Gedurende onze wandeltocht heb ik gemerkt hoeveel passie ze heeft voor het vak dat ze meer dan vijftig jaar geleden had gekozen. Als medebewoners van Oost komen we haar vast nog wel eens tegen. Ondertussen ben ik nieuwsgierig naar vervolgexcursies die ik met andere waterschapscollega’s ga maken de komende weken. Daarover binnenkort meer op oost-online.

Lees ook de vorige aflevering