Als je in de buurt van de NedPhO-Koepel, in de Batjanstraat, woont, of daar af en toe in de buurt bent, heb je ongetwijfeld het busje met daarop ‘Leerorkest’ gezien. Niet voor niets, want naast het NedPhO is het Instrumentendepot van het Leerorkest. Daar worden instrumenten gerepareerd. Iin de naastgelegen NedPhO-Koepel vindt elk jaar minimaal één concert plaats van de leerlingen van het Leerorkest uit de Indische Buurt. Tijd om eens met de organisatoren te gaan praten.
Anne-Mariken Raukema | Foto’s Marcel Jansen en Melle Meivogel
‘We hebben nét 20 jaar Leerorkest Nederland gevierd met een concert in Het Concertgebouw. Het Wijktalentorkest Indische Buurt trad daar op met kinderen uit heel Nederland en het Nederlands Philharmonisch. Ik spreek op een warme zomerochtend op hun centrale locatie in Zuidoost met Bregje van der Wijst (manager pr & communicatie), Avi Kishna (sociaal werker) en Jacco Minnaard (directeur) van Leerorkest Nederland.
Hout, koper, blaas en slagwerk
Er was zeker wat te vieren; twintig jaar geleden begon Marco de Souza als directeur van Muziekcentrum Zuidoost met een groep enthousiaste leerlingen een orkest op school. Het groeide uit tot een beweging van fors, landelijk formaat. De Souza merkte dat in de Bijlmer maar weinig kinderen in de basisschoolleeftijd in contact kwamen met muziek en begon het Leerorkest.
Intussen is het Leerorkest ook actief op scholen in Oost, Noord en Nieuw-West en wordt samengewerkt met de twee grote Amsterdamse muziekscholen in Zuid en Noord. En met het Instrumentendepot aan de Batjanstraat. Daar knappen vrijwilligers in muziekwerkplaatsen gedoneerde instrumenten op om uit te lenen aan kinderen en jongeren in heel het land. Drie scholen in Oost hebben een eigen Leerorkest onder schooltijd: De Kraal, de Indische Buurtschool en Laterna Magica op IJburg.
Vanaf een jaar of zes, zeven
Het Leerorkest is intussen goed geworteld in de minder geprivilegieerde delen van de stad: Noord, Nieuw-West, Zuidoost en de Indische Buurt in Oost. Minnaard: ‘We weten van gemeentelijke rapporten, de cultuurkaart Amsterdam en Mocca, met wie we samenwerken, dat vooral daar behoefte is aan met name binnenschoolse muzikale vorming. Op iedere school die wil, kunnen we een Leerorkest beginnen.’
Vanaf groep 5 (‘de ontvankelijke leeftijd’, aldus Minnaard) doen alle leerlingen mee. ‘De gemeente Amsterdam heeft gesteld dat leerlingen op basisscholen met het basispakket cultuur 13 uur per jaar recht hebben op muziekonderwijs,’ legt de directeur uit. En Amsterdam is daarin uniek in Nederland, in een tijd waarin de afgelopen jaren de kabinetten meedogenloos het mes in de muziekscholen hebben gezet. Met alle desastreuze gevolgen van dien.
Bijna allemaal
Cultuurcoaches op scholen en het gemeentelijk cultuurbeleid houden die uren nauwgezet in de gaten. Zo’n 98 procent van de 232 Amsterdamse basisscholen neemt het basispakket vakdocent muziek af van een van de muziekscholen in de stad. Een enkele school kiest voor een eigen vakleerkracht muziek. Of op religieuze gronden als er niet mag worden gezongen of gedanst, of als niet de juiste instrumenten in het aanbod zijn.
‘Soms zijn dit bezwaren van ouders, wat natuurlijk invloed heeft op de keuzes die scholen hierin maken’, aldus Minnaard. ‘Maar gelukkig zit er altijd beweging in en wij blijven in contact daarover.’ Dus de kans dat op termijn veel meer Amsterdamse basisscholen binnenschoolse Leerorkesten hebben, is reëel.
Landelijk en overzee
Maar ook landelijk heeft het Leerorkest zijn vleugels uitgeslagen. Na Leerorkest Heerlen sloten ook Leeuwarden en recent Terneuzen aan. Niet zonder trots geeft Bregje van der Wijst aan, dat zelfs alle zes Caribische eilanden binnen het Koninkrijk meedoen. ‘Het is zó bijzonder. Juist op de BES-eilanden, waar de infrastructuur voor muziekonderwijs beperkt is, lukt het Leerorkest Nederland – met hulp van het ministerie van Justitie en Veiligheid en lokale partners – om instrumentale muziekeducatie te verzorgen. Daar zetten we ons met elkaar enorm voor in.’ Vanuit Amsterdam-Oost worden de gedoneerde, speelklaar gemaakte instrumenten naar de eilanden verscheept. Recent nog ging een grote zending naar Sint Maarten.
Speciale medewerker
Uniek is de rol van de sociaal werker, Avi Kishna, die onder andere verantwoordelijk is voor ondersteuning van muziekdocenten. ‘Niet zelden zijn het uitstekende musici, maar niet allemaal hebben ze de opleiding voor muziekdocent gedaan’, zegt hij. Dat muziek maken in een groep een sociaal gebeuren is, behoeft geen toelichting. Bij verschillen in opvattingen tussen ouders en hun kind(eren) over meedoen aan het Leerorkest, treedt Avi op de voorgrond, bijvoorbeeld over hoe er geoefend kan worden of als er door sociaaleconomische omstandigheden twijfels zijn over doorgaan met muziek maken.
‘We gaan altijd de dialoog aan en laten zien wat doorgaan met spelen of zingen voor de persoonlijke ontwikkeling van het kind kan betekenen. We laten voorbeelden zien. Dat werkt. Dat merken we ook na optredens. Of dat nou in een verzorgingshuis in de buurt is, in de NedPhO-Koepel of Het Concertgebouw, ouders zijn echt erg trots.’
In het Concertgebouw was het Lustrumconcert met leerlingen van naschools Wijktalentorkest Indische Buurt.
Waar in het buitenschools Leerorkest Avi contacten onderhoudt met de ouders, zijn het binnenschools de leerkrachten met wie hij in gesprek is. Ook met sociaalmaatschappelijke organisaties als Jeugdzorg en de Ouder- en Kindteams zijn goede contacten, zij het dat het Leerorkest primair een muziekorganisatie is en blijft.
Next, ook voor Oost
In Zuidoost is voor het voortgezet onderwijs een Wijktalentorkest Next, in Oost is afgelopen jaar daarvoor ook een pilot uitgevoerd. ‘De ambitie is natuurlijk om dat overal te organiseren’, aldus Kishna. En er is een Talentprogramma gestart.
Voor volwassenen bestaat ook een Wijkkoor en je hoeft geen (schoolgaande) kinderen te hebben om je aan te sluiten: iedereen kan meedoen. Kishna: ‘We zien ook in de Indische Buurt dat het een mooie mengeling is van culturen. Ouders van wie de kinderen al lang van de basisschool zijn, blijven komen en anderen schuiven aan. Het repertoire wordt in onderling overleg gekozen.’
Ambassadeurs
De website van het Leerorkest laat een flink aantal ambassadeurs zien. Vrijwel tegelijk noemen Avi en Bregje als eerste de naam van hoogleraar neuropsychologie Erik Scherder. ‘Kortgeleden deed hij via een online filmpje dat viral ging een oproep aan het kabinet om het te wijzen op de gevolgen van eerder uitgevoerde bezuinigingen op het kunstonderwijs.’ In april deed hij iets vergelijkbaars met een online filmpje, toen het Leerorkest samen met AVROTROS Klassiek in actie kwam om geld in te zamelen voor het Leerorkest en het belang van muziekonderwijs te onderstrepen.
Ook harpist Remy van Kesteren en zangeres Tania Kross zijn ware ambassadeurs met alle deuren die zij als professionals open krijgen. Freek en Hella de Jonge zijn al twintig jaar ambassadeur en komen nog altijd naar de uitvoeringen. Datzelfde geldt ook voor Maartje van Weegen en tot voor kort ook voor Dieuwertje Blok.
Koningin Máxima, erevoorzitter van stichting Méér Muziek in de Klas, heeft met haar warme steun ook deuren geopend. Van der Wijst: ‘Het zijn geen ambassadeurs die alleen hun naam verbinden aan het Leerorkest. Het zijn mensen die al jarenlang oprecht betrokken zijn, aanwezig zijn bij concerten en zich met hart en ziel inzetten voor onze kinderen.’
Bij concerten, groot of klein, komt het allemaal samen wat muziek voor kinderen kan betekenen. Wil je kind ook meedoen aan een naschools orkest of wil je (kind) zingen in een koor? Kijk op leerorkest.nl naar de mogelijkheden en meld je aan!
Gratis proefles
Kinderen uit groep 5 tot en met 8 die een muziekinstrument willen leren spelen in Oost kunnen zich aanmelden voor een gratis proefles in het naschoolse Wijktalentorkest Indische Buurt via leerorkest.nl/indische-buurt.
Wil je kind meedoen aan een Leerkoor? Ga voor een gratis proefles naar nieuwvocaalamsterdam.nl/klassen/leerkoren.
Wil je als volwassene zingen in het Wijkkoor? Meld je aan voor een gratis proefles www.leerorkest.nl/wijkkoor
Check www.leerorkest.nl
